Cổ Kim Chuyện Hoa Mai (Chuyện Hoa Mai xưa và nay)

maihoang84

Member
THỦ ĐỨC ĐỆ NHẤT HOA MAI- VƯỜN MAI TRIỆU ĐÔ $$


 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member
Hoa anh đào Nhật Bản, mai vàng Yên Tử khoe sắc rực rỡ ở Quảng Ninh
THỜI SỰ Thứ Bảy, 11/03/2017 19:38:00 +07:00
70 cây, 5.000 cành hoa anh đào Nhật Bản và 60 cây mai vàng Yên tử cùng nhau khoe sắc, phục vụ nhu cầu thưởng lãm của người dân và du khách ở TP Hạ Long (Quảng Ninh).
1

Lễ hội hoa anh đào - mai vàng Yên Tử, Hạ Long 2017 với chủ đề “Hợp tác và Phát triển” sẽ diễn ra từ ngày 11 đến 15/3 tại Quảng trường 30-10 (TP Hạ Long). Lễ hội là hoạt động thiết thực hưởng ứng các hoạt động năm du lịch Quốc gia và tuần du lịch Hạ Long, Quảng Ninh năm 2017. (Ảnh: Khải Phong)
2

Lễ hội sẽ trưng bày 70 cây, 5.000 cành hoa anh đào Nhật Bản và 60 cây mai vàng Yên Tử phục vụ nhu cầu thưởng lãm của người dân và du khách. (Ảnh: Khải Phong)
3

Lễ hội hoa anh đào - mai vàng Yên Tử 2017 có các hoạt động giao lưu văn hóa nghệ thuật Việt Nam - Nhật Bản do các nghệ sỹ 2 nước trình diễn. Đây cũng là dịp để giới thiệu một số nét văn hóa truyền thống Nhật Bản đến với người dân Việt Nam. (Ảnh: Khải Phong)
4

Trước giờ khai mạc, hàng nghìn du khách đã đến chiêm ngưỡng, tạo dáng, ghi lại khoảnh khắc đẹp bên những cánh hoa đào đang nở rộ. (Ảnh: Khải Phong)



6

Mai vàng Yên Tử là loài hoa quý hiếm, riêng có của vùng non thiêng Yên Tử, gắn với lịch sử và sự nghiệp của Phật hoàng Trần Nhân Tông. (Ảnh: Khải Phong)
7

Mai vàng Yên Tử được các nghệ nhân chăm sóc kỹ lưỡng nên hoa nở rộ, nở đều đúng dịp lễ hội. (Ảnh: Khải Phong)
8

Cận cảnh những đoá mai vàng Yên Tử (Ảnh: Khải Phong)
9

Mai vàng Yên Tử là loài hoa có 5 cánh, màu vàng chanh, cánh hoa hình rẻ quạt, mỏng, viền cánh hoa lượn sóng và xếp thưa, tách rời nhau, hoa có mùi thơm dịu, không hắc. (Ảnh: Khải Phong)
10

Nhiều cây mai vàng có thế lạ, đẹp mắt góp mặt trong lễ hội. (Ảnh: Khải Phong)
12

(Ảnh: Khải Phong)
13

(Ảnh: Khải Phong)
KHẢI PHONG - MINH KHANG
 

maihoang84

Member
Náo nức “săn” ảnh đẹp Mai vàng trên non thiêng Yên Tử
Cập nhật: 02/04/2018 14:19
(Thanh tra)- Cuối tháng Giêng, đầu tháng Hai âm lịch, là thời điểm các “Đại lão” mai vàng nở đẹp nhất trong năm.
Náo nức “săn” ảnh  đẹp Mai vàng trên non thiêng Yên Tử

"Đại lão" Mai vàng trên non thiêng
Nhiều tay ảnh chuyên và không chuyên đã về Yên Tử để ghi lại những khoảnh khắc tuyệt đẹp trên non thiêng. Chính vì vậy, lượng khách đến Danh thắng Yên Tử tăng đột biến trong những ngày này, nhất là giới trẻ và du khách nước ngoài.
Trông xa, những Đại lão mai cổ thụ nở vàng rực, như tấm áo cà sa của đức Phật trải rộng trên những cánh rừng.


Du khách thích thú chụp ảnh và nghe giới thiệu về sự tích cây mai vàng

Một "Đại lão" mai chụp từ trên cao
Mai nở thành từng chùm, từng cụm, búp và lá non màu xanh nõn, mọc chụm đầu cành. Cánh hoa màu vàng chanh tươi, năm cánh hình rẻ quạt, xếp thưa, tách rời nhau, viền cánh hoa lượn sóng, có mùi thơm dịu nhẹ.
Mai vàng Yên Tử là một loài mai sống tự nhiên hoang dã, phát triển thành từng cụm, khu, quần thể dọc theo các vách đá, mỏm núi, rừng cao từ 300 - 800m so với mực nước biển. Vì thế, mai vàng Yên Tử có sức sống vô cùng mãnh liệt.
Cho dù bị bão quật, sét đánh, cháy rừng, chỉ cần còn lại nửa thân, một chút gốc, hay vài chiếc rễ trơ trọi trên vách đá thì vẫn tiếp tục nảy mầm và sinh sôi phát triển, đơm hoa tạo nên những cây mai độc đáo, có hình thù vô cùng đặc sắc.

Cánh hoa màu vàng chanh trả rộng khắp núi rừng Yên Tử
Giống mai vàng được bảo tồn phần nào nhờ vào những viên đá rừng vì rễ mai thường len lỏi trong các khe đá, quấn vào đá để sinh trưởng và tránh bị rửa trôi. Chẳng thế mà một số nhà nghiên cứu khi tìm hiểu về mai vàng Yên Tử đã gọi đây là mai ký đá bên cạnh những tên gọi thân thuộc khác như kim liên mộc hay mai vàng Yên Tử.

Chỉ có ở núi rừng Yên Tử, loài mai này mới có vẻ đẹp huyền bí
Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông đã thốt lên trước vẻ đẹp của loại cây này trong bài thơ Tảo Mai: Gan lì sắt đá nhờn sơn tuyết/Mộc mạc khăn xiêm đón gió Đông.
Truyền thuyết kể rằng, khi Phật hoàng Trần Nhân Tông cởi bỏ long bào, rời kinh kỳ để về chốn non thiêng Yên Tử, lập nên Thiền phái Trúc Lâm, ngài đã cùng các đệ tử trồng những cây mai đầu tiên.
Sau nhiều năm được bàn tay các Phật tử chăm sóc, cùng với sự ưu ái của thiên nhiên, những cây mai nhỏ bé đã biến thành quần thể rừng mai rộng lớn. Tuổi đời của những cây mai này đến nay ngót nghét hơn 700 tuổi và được dân gian gọi với cái tên rất trân trọng: Đại lão Mai vàng Yên Tử.
Hiện nay, hầu hết các điểm có mai vàng Yên Tử sinh sống đều gắn liền với các di tích hoặc các ngôi chùa mà vua Trần Nhân Tông cho xây dựng như: Chùa Bảo Sái, chùa Ngọa Vân, chùa Một Mái, khu vực thác Vàng ...


Lúc hoa mai nở, cũng là thời điểm cây thay lá
Theo ông Phạm Văn Dược - Phó Trưởng ban quản lý di tích và rừng quốc gia Yên Tử - hiện những “Đại lão mai Yên Tử” được đánh số để chăm sóc, bảo vệ. Ngoài ra, tính đến nay, ban quản lý cũng cho trồng thêm khoảng 10.000 cây mai vàng Yên Tử, trong đó năm ngoái trồng hơn 1.000 cây tại khu vực Hoa Yên. Nhiều cây đã trổ hoa, nhưng trong con mắt người đời, chẳng thể nào sánh được với cây và hoa trưởng thành tự nhiên trên những triền đồi, triền núi của non thiêng Yên Tử.
Bài, ảnh: Trà Vân
 

maihoang84

Member
Huyền thoại Mai vàng (Sưu tầm)


Ảnh minh họa Maihoang84
Chuyện này xảy ra cách đây đã lâu rồi, từ cái thuở nhiều loài cây cỏ mới đang ở thời kỳ hình thành những dáng nét đầu tiên... Năm ấy, trời bỗng trở lạnh khác thường - Gió ù ù thổi suốt đêm ngày đem cái giá buốt bao trùm khắp mặt đất - Cô Mùa Xuân lo lắng lắm - Chỉ còn chưa đầy một tháng nữa đã sang Năm mới, thời tiết quái ác thế này, liệu muôn loài cây cỏ sẽ đón Tết ra sao? Cô liền cử sứ giả của mình là chim Sơn Ca đi thị sát khắp mọi miền rồi về cho cô biết thiên hạ đã chuẩn bị đón Tết Năm mới thế nào.​

Bất chấp gió lạnh buốt gào rú điên cuồng, Sơn Ca bay mải miết - Chú vui mừng nhận thấy xa tít dưới mặt đất vẫn lấp lánh trăm hồng ngàn tía. Tết đến, những nụ hoa ấy sẽ nở tung, thử hỏi mặt đất sẽ còn tưng bừng đến thế nào! Sơn Ca như mê đi giữa thiên nhiên kỳ vĩ, châu ngọc, không còn biết gì đến giá lạnh. Chú mê mải ngắm nhìn, ngây ngất trước biết bao nhiêu cảnh đẹp mà không hay biết một tai họa đang rình rập chú. Từ trên tầng mây xám, một con diều hâu đang lượn lờ theo dõi chú. Đôi mắt sáng quắc của hắn hau háu rọi vào chú. Giữa lúc Sơn Ca đang thích thú ngắm nhìn một thảm hoa cải vàng rượi thì Diều hâu lao bổ xuống - Chỉ chút xíu nữa Sơn Ca thiệt mạng - May mắn sao, có bác Chèo Bẻo tinh mắt đã kịp thời vút bay lên cắt ngang đường bổ nhào của Diều Hâu. Bị tấn công bất ngờ, Diều Hâu loạng choạng vồ trượt con mồi. Nhưng đôi vuốt nhọn hoắt của hắn sướt qua lưng Sơn Ca làm vết thương tóe máu. Và Sơn Ca choáng váng lảo đảo rơi xuống. Bác Chèo Bẻo rượt đuổi Diều Hâu cho hắn bay xa rồi vội quay lại dìu Sơn Ca hạ cánh nhẹ nhàng xuống mặt đất. Cả khu vườn trồng toàn cây cảnh xôn xao lên khi thấy Sơn Ca vật vã trên cỏ. Máu ra nhiều làm Sơn Ca đuối sức, đôi mắt lờ đờ mệt mỏi. Dìu Sơn Ca đến nằm tạm dưới gốc một cây mai vàng xong, Chèo Bẻo vội bay đi mời thầy lang Bìm Bịp vốn nổi tiếng chữa bệnh bằng cây cỏ. Chỉ thoảng chốc, thầy lang Bìm Bịp tất tả bay đến, mang theo một giỏ thuốc nam gia truyền. Thầy lau rửa vết thương, nắn lại xương cốt cho Sơn Ca rồi cho chú nuốt mấy cọng cỏ trông rất lạ. Sơn Ca bỗng thấy vết đau dịu hẳn rồi nhẹ nhàng thiếp ngủ - Chèo Bẻo, Bìm Bịp quay ra lo tìm chỗ yên tĩnh để Sơn Ca dưỡng bệnh. Vết thương này, chắc Sơn Ca cũng phải nằm yên một chỗ mất cả tuần. Thấy dưới gốc mai già xù xì có một cái hốc gần bằng trái bưởi, Bìm Bịp xin với cây mai cho Sơn Ca ở nhờ. Cây mai vàng vui vẻ nhận lời ngay, toàn thân cây rung lên hoan hỉ. Sơn Ca nằm lọt thỏm trong hốc cây, vẫn ngủ thiêm thiếp.

Quái ác thay, gió vẫn càng lúc càng lồng lộn, cuốn sạch hết tất cả những gì hai bác vừa lượm về. Ướt lạnh làm cho Sơn Ca bắt đầu sốt cao. Bỗng xảy ra cuộc giằng co quyết liệt giữa bầy chim và cơn gió điên khùng. Chim tha về nhiều bao nhiêu, gió lại cuốn bay hết bấy nhiêu. Xung quanh hầu như sạch trơn, kiếm được một chiếc lá khô ướt sũng nước cũng rất khó.

Các loài cây quanh vườn tự nguyện hiến tặng những chiếc lá già đã ngả vàng nhưng vẫn còn bám chắc trên cành. Cây cối phải bảo các loài chim chịu khó dùng mỏ dứt ra từng chiếc lá một. Tuy đau nhưng vui vì cây thấy mình đã làm được một việc nghĩa. Hốc cây được phủ kín từng xấp lá dày. Nhưng gió vẫn chưa chịu yên. Như bị thách thức, gió càng ra sức quần đảo, tha đi hết thảy. Vườn cây ban nãy xùm xòa tốt tươi là thế, giờ trơ ra những cành cây thưa thớt lá. Nhìn cảnh tượng ấy, cây mai vàng đau xót quá. Mai thầm nghĩ, cũng chỉ có thể hy sinh một phần lá hoa trên mình các cây cối kia thôi. Nếu bứt lá tiếp, cây trong vườn sẽ chết mất. Mà cây nào cây nấy còn đang đeo trên mình biết bao nhiêu nụ hoa để chuẩn bị đón chào Năm mới đang tới gần. Tất cả đều đang ngậm nụ chờ đợi Mùa Xuân về...

Tiếng khóc của Sơn Ca nhỏ bé vẫn dấm dứt vang lên khe khẽ. Đau đớn lắm, lạnh buốt lắm, Sơn Ca đã gắng nén không buột lên thành tiếng sợ mọi người lo lắng nhưng không kìm nổi. Tiếng nức nở làm cho cây mai vàng nhói lòng. Làm gì bây giờ nhỉ? Tội nghiệp bé Sơn Ca có tiếng hót trong ngần...

Nhân lúc bác Chèo Bẻo đậu tạm trên cành mai nghỉ lấy sức, Mai vàng mới thủ thỉ cùng bác. Mai vàng cho bác biết những ý nghĩ trên đây của mình, xin mọi loài cây đừng bứt lá tiếp nữa. Hãy dồn sức cho những nụ hoa chuẩn bị đón xuân.

Mai vàng tự thấy hoa của mình không thật đẹp. Các bông hoa nở rải rác trên các nhánh cây, hầu như bị chìm lấp giữa những chiếc lá già thô tháp chứ không nở rực rỡ ở các đầu cành như nhiều loài hoa khác. Nếu cần phải hy sinh, chỉ cần một mình mai vàng là đủ. Sẽ nhờ những cô những chú Chích Bông có tài làm tổ bằng cách lấy những sợi tơ chuối, tơ đay khâu những chiếc lá mai lớp lớp ken nhau. Dù có tài thánh, gió cũng đành bất lực trước những chiếc tổ khâu một cách tài tình như thế.

Bác Chèo Bẻo còn đang phân vân chưa quyết thì Mai vàng đã gọi mấy cô chú Chích Bông lại, bảo họ làm theo ý mình. Các chú Chích Bông lập tức đến bên gốc chuối, nhanh thoăn thoắt dùng mỏ tước lấy những sợi tơ chuối bền chắc. Rồi các cô các chú lại dùng những chiếc mỏ xinh xinh ấy dứt lấy những chiếc lá mai còn bám rất chắc trên cành. Thân cây mai rung lên từng đợt. Mỗi chiếc lá bị dứt cũng đau đớn như từng miếng thịt bị cắt. Khi chiếc tổ làm xong, vừa chắc chắn như một tòa lâu đài treo lơ lửng vừa đẹp đẽ như một tác phẩm nghệ thuật thực sự, thì cũng là lúc toàn thân cây mai vàng không còn lấy một chiếc lá. Sơn Ca được dìu vào nằm yên trong tổ. Cơn gió bất lực gào rú ở bên ngoài. Mưa xối xả cũng chẳng làm gì được chú Sơn Ca đang mơ màng nghĩ về những áng mây bình yên bồng bềnh trôi trong giấc mơ...

Nhờ có chiếc tổ kết bằng những lá cây mai vàng dâng hiến, Sơn Ca qua được cơn hiểm nghèo. Chú bay về gặp cô Mùa Xuân, kể lại tất cả mọi chuyện cho cô nghe. Chú không thôi day dứt vì mình mà bạn Mai vàng phải trần trụi giữa gió mưa lạnh lẽo.

Cô Mùa Xuân rất cảm động trước tấm lòng biết hy sinh vì người khác của Mai vàng. Loài cây ấy thật đáng yêu. Cô nhủ thầm mình sẽ đền bù cho Mai vàng. Rồi Mai vàng cũng vẫn sẽ được đón Năm Mới vui vẻ như tất cả các loài hoa khác. Từ rất xa, cô phả sức sống nồng ấm tràn đến bao phủ quanh Mai vàng, làm cho toàn thân Mai vàng chợt run rẩy. Mai vàng cảm thấy rất rõ khắp cơ thể đã phần nào héo khô của mình chợt rạo rực khó tả. Một nguồn sinh lực mới mẻ lan tỏa khắp các nhánh cành Mai vàng. Từ các kẽ lá bị bứt, bật ra không phải chồi lá non thay thế mà là những đốm xanh nhỏ xíu, tròn tròn bụ bẫm.

Và kia! Năm Mới lộng lẫy trong bộ lễ phục rực rỡ mầu sắc các loài hoa đang khoan thai bước tới. Hoa đào hồng thắm, hoa cẩm chướng đỏ tươi, hoa chân chim tím ngát, hoa thược dược trắng nõn nà, đỏ tía, vàng chanh, hoa hồng bạch tinh khiết, hoa hồng nhung thẫm đỏ, hoa cúc vàng sáng ngời ngời như nắng đọng. Còn Mai vàng...

Cả thân cây Mai vàng không một chiếc lá nhỏ. Tất cả chỉ là một vồng hoa vàng rực đến nao lòng. Mầu vàng như nắng tươi, như lúa chín... Một mầu vàng phơi phới như kết đọng của ngàn vạn sắc vàng trong trời đất quy tụ về...

Từ cái ngày xa xôi đó, hằng năm, cứ vào độ gần Tết, người ta lại lặt lá mai để lại một lần nữa không quên huyền thoại về loài hoa đã biết quên mình vì người khác...

(Trần Hoài Dương)
 

maihoang84

Member
MAI NGŨ PHÚC, MAI VẠN HẠNH (sưu tầm)

Đừng bảo Xuân tàn hoa rụng hết,
Đêm qua sân trước một nhành Mai

Thiền sư Mãn Giác, Ngô Tất Tố dịch


Võ Quang Yến

30 tháng 03 năm 2006
Nguồn "www.khoahoc.net"



41
Ảnh minh họa maihoang84

Trước nhà ba mẹ tôi ở làng Mỹ Cang, bên bờ sông Ô Lâu, có hai cây mai hoa vàng. Lúc nhỏ tôi rất phục thấy mai hằng năm đúng hẹn nở ngay vào dịp Tết, trừ những năm đầu chinh chiến 46-47 như mai đã hiểu thấu lòng người chẳng còn bụng dạ nào nữa để vui xuân, mừng năm mới. Thật vậy, như anh đào bên Nhật, hoa đào ngoài Bắc, bông mai là biểu tượng mùa xuân ở miền Trung. "Hoa nở trong sương mù, trong nắng ấm ban mai, trong giá rét mà sắc vẫn vàng như tơ lụa. Ôi sắc vàng của hoa mai là một kỳ tích của tạo hóa. Như nắng mà không phải là nắng, như gió mà không phải là gió, như sương mù mà cũng không phải là sương mù. Sắc vàng của hoa mai là tích số của trời và đất. Những chuyển biến của thái hư đã sinh thành nên một màu hoa lụa là " (4). Trong thơ văn, hoa mai xuất hiện từ lâu. Mai và hạc là bạn tri âm được danh sĩ Nguyễn Trung Ngạn (1289-1370) đề cao hình dáng, điệu bộ từ thế kỷ 14 :

Dã mai cốt cách, nguyên : phi tục,

Hải hạc phong tư, tự : bất quần.


(Cái cốt cách của mai rừng vốn không thô tục, phong tư của loài hạc biển tự nó không thích họp bầy) (5).

42
Ảnh minh họa maihoang84

Qua thế kỷ sau, vua Lê Thánh Tông (1460-1497) (2) ca ngợi hoa mai qua 6 bài thơ Cây mai, Cây mai già, Hoa mai đầu xuân, Bóng mai trong nước, Hoa mai vẽ, Lại vịnh hoa mai vẽ, trong đó có câu :

Trội cành Nam chiếm một chồi,

Tin xuân mãi mãi điểm cành mai.


Nhà ngoại giao Hi Doãn Ngô Thời Nhiệm (1745-1803) cho mai vinh dự đón nhận những hột nước mắt của Huyền Trân :

Huyền Trân sái tận u sầu lệ

Hoa tác xuân mai dạ vũ thanh.


(Huyền Trân nhỏ hết nước mặt u sầu, hoá thành những tiếng mưa đêm trên cành mai mùa xuân).

Đằng sau những cánh mai thanh thoát, mỹ miều còn ẩn chứa một ý nghĩa tâm linh, một niềm tin và khát khao thanh bình (3). Thảo nào nhà thi hào Tố Như Nguyễn Du (1765-1820) trong cảnh thiên nhiên rừng núi chỉ biết có mai và hạc :

Nghêu ngao vui thú yên hà,

Mai là bạn cũ hạc là người quen.




Trong những hòn non bộ, mai bị uống xoắn như được khổ luyện, lặng lẽ cam chịu những đau đớn và vất vả trước khi sinh thành cái đẹp bất tử (4). Có phải vì vậy mà một người cao ngạo như Chu Thần Cao Bá Quát cũng chịu cúi đầu trước hoa mai :

Thập tải luận giao cầu cổ kiếm

Nhất sinh đê thủ bái mai hoa.


(Mười năm giao du tìm thanh kiếm cổ, một đời chỉ biết cúi lạy hoa mai).

Mùa thu năm 1868, nhà văn Đặng Huy Trứ (1825-1874) đã đặt làm một loạt đồ sứ để cúng tế tại nhà thờ. Hiện nay còn tồn tại 7 dĩa, tô, chén, bình hoa vẽ cá, nai, lên, hoa, đặc biệt dĩa bàn trà vẽ tích "Đạp tuyết tầm mai" ghi câu thơ :

Tuyết trung vị vấn điều canh sự

Tiên cú bách hoa đầu thượng khai.


(trong tuyết giá chưa hỏi đến việc nhà vua giao phó, câu đầu tiên để thưởng thức hoa mai nở trước trăm hoa) nói lên sự phấn khởi, hứng thú của thi nhân được thưởng thức hoa mai nở trước mọi hoa khác. Dĩa nầy hiện nằm trong bộ sưu tầm của nhà khảo cứu Trần Đình Sơn (2).

Hoa mai thưòng có năm cánh nhưng cũng có thể có ít hay nhiều hơn. "Các cụ xưa kia thích mai năm cánh vì đó mới là mai truyền thống. Năm cánh hướng về một tâm điểm tạo thành vòng tròn như mặt trời và các nhụy hoa giống như những tia nắng rực rỡ ban mai. Mai là thời điểm bắt đầu của một ngày mới, là bình minh, là hy vọng tốt lành. Ngày nay, bà con lại thích những cây mai, cành mai có hoa to rực rỡ, nhiều cánh, nở lâu tàn và coi đó là những cành mai ngũ phúc,với hy vọng năm mới sẽ phát tài, gia đình đại cát, đại lợi. Mai nhiều cánh tượng trưng cho kiết tường, cho kiết hạnh" (3). Đứng đầu trong tứ hữu mai-lan-cúc-trúc, trong tứ thời mai-liên-cúc-tùng, mai cũng là thành phần của tam ích hữu tùng-mai-trúc (trượng phu tùng, ngự sử mai, quân tử trúc) được thể hiện trong bài ngũ ngôn cổ phong 16 câu trên một ống tranh :

Tùng mai trúc kết nạp

Bút đoan miêu tam bằng.

Thể dị nại tuế hàn,

Tâm phù tiện cổ thu.

Lập nhân đường ngẫu đề, Ất Dậu niên chế 1765.

(Tùng cúc mai họp lại, lấy bút vẽ ba chàng, thể khác chung chịu rét, nếp xưa lòng cử hoài) (3). Lẽ tất nhiên những cây mai được miêu tả, kê dẫn trong thơ văn không phải cùng một loại và khác nhau tùy tác giả, thời gian và không gian..

Mai có nhiều loại. Về mặt cấu trúc, mai được chia ra mai sẻ, mai châu, mai liễu, mai chùm. Dựa vào màu sắc, mai được sắp thành hoàng mai, bạch mai, thanh mai, hồng mai (2). Trong sách Cây cảnh, hoa Việt Nam (), ông Trần Hợp kê năm loài hoa mai thuộc ba họ. Cây mai tứ quý tức mai đỏ Ochna atropurpurea DC, cây huỳnh mai tức mai vàng O. integerrima (Lour.) Merr. (còn có tên O. harmandii H. Lec) và cây mai vàng thơm Ouratea lobopetala Gagnep. thuộc họ Mai tức Lão mai Ochnaceae. Cây mai chấm thủy Wrightia religiosa (Teijeims. et Binn.) Hook.f., hoa màu trắng xoè rất thơm, chủng lá nhỏ trồng làm cảnh trong chậu gọi là cẩm mai, thuộc họ Trúc đào Apocynaceae. Còn cây mai gốc Nhật Prunus mume Sieb. et Zucc. (hay Armaniaca mume Sieb.) thì thuộc họ Hoa hồng Rosaceae. Cây nầy rất phổ biến ở Á Đông. Bên Nhật Bản gọi cây là ume, từ đấy có tên rượu umeshu, dưa umeboshi. Người Trung Quốc có tên mei tương tự mai của ta, và rễ cây yemeigen. Tên cây mai nầy bên Hàn Quốc là maesil. Anh Mỹ có danh từ Japanese apricot. Theo Giáo sư Phạm Hoàng Hộ (*), ngoài ba cây mai vàng O. integerrima, mai đỏ O. atropurpurea và mai chấm thủy Wrightia religiosa, ở Việt Nam còn có bốn cây : mai cánh lõm Gomphia serrata (Gaertn.) Kanis, mai sọc G. striata (V. Tiegh.) C.F. Wie, mai mù u tức bạch mai Ochrocarpus siamensis var. odoratissimus Pierre và mai lai Bon Sinosideroxylon bonii Anbr. đều thuộc họ Mai Ochnaceae. Ở Huế, những cây thuộc họ Mai, ngành Thực vật có hoa Anthophyta, chỉ thu thập và định danh được ba loài mai vàng O.integerrima (với hai biến dạng : mai hồng diệp và mai trắng), mai tứ quý O. atropurpura và mai núi Indosinia involucrata (Gagnep.) Vid. (1).

Còn nữa
 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member
MAI NGŨ PHÚC, MAI VẠN HẠNH (tiếp theo)

Trong các loài mai, cây mai Nhật Prunus mume được khảo cứu nhiều nhất. Những nhà khảo cứu Hàn Quốc đã xác dịnh được 72 hóa chất mà những chất thơm nhiều nhất là benzaldehyd, terpineol, hexadecanoic acid. Cũng góp phần vào mùi hương là những chất dễ bốc hơi như acetaldehyd, ethanol, butanol, methyl acetat, ethyl acetat, ethyl butyrat, butyl butyrat tìm được trong trái. Khi trái bắt đầu chín, số lượng butyl acetat tăng gia nhưng chất thơm nổi trội lúc ấy lại là ethanol và ethyl acetat. Trong trái tươi, đã được xác định những citric, malic, oxalic, succinic, tartaric, fumaric acid bên cạnh vitamin C (24). Khi trái chín, những amin acid, arginin, serin, glutamic acid, glutamin, alanin, aspaeragin tăng lên nhiều. Những nhà khảo Cứu Nhật Bản đã chiết ra những chlorogenic, neochlorogenic, caffeoyl quinic acid. Dầu ép từ trái tươi chứa đựng một số aliphatic hydrocarbon C14-C24 cùng a-terpineol, guaiacol, o-cresol, p-cresol, eugenol, c-hexenol, linalool, t và c-linalool oxyd, furfural, methyl furfural , valeric, isovaleric, caproic acid. Từ hột, benzaldehyd, ethyl benzoat, sitosterol, amygdalin đã được chiết xuất cùng nhiều acid : valeric, isovaleric, caproic, caprylic, benzoic, lauric, palmitic, stearic, oleic, linoleic succinic, citric, oleanolic acid.

43

Thân cây khô đem chiết nước cống hiến những triterpenoid như ursolic, oleanolic acid. Dùng methanol chiết gỗ cây thì được những chất phenolic như epicatechin, genkwanin, leucoanthocyanin, với chút ít các chất đường như glucose, trehalose, mannitol (8), những flavonoid như prudomenin, dihydro prudomenin. Cũng dùng methanol chiết hoa thì được hai flavonol oligoglycosid : acetyl rutin và methyl rutin cùng những chất đưòng sucrose, prunose. Rễ cây (yemeigen) chứa đựng catechin, epicatechin. Những nhà khảo cứu Đài Loan xác định được 92 trong 181 hoá chất phát hiện qua phép sắc ký trên trái cây ướp muối làm dưa umeboshi. Dưa chứa đựng những chất thơm aldehyd, alcool cùng những monoterpen và những dẫn xuất của chúng, những chất đường, những malic, citric acid và amin acid như glutamic acid, glycin, alanin. Ở hãng kỹ nghệ Nhật Bản Masuda Perfumery Co, dưa đem chưng cho phát hiện 89 hoá chất mà 48 đã được xác định, nhiều nhất là những những ester : hexyl acetat, butyl hexanoat, hexyl butyrat, những lacton : d và g--decalacton bên cạnh những acid : acetic, hexanoic, methyl butyric acid cùng những chất carotenoid : b-ionon, trimethyl phenyl butenon. Trái cây còn non đem làm rượu umeshu đã được tích trữ trong bóng tối, trong máy lạnh và trong ánh huỳnh quang : ethyl carbamat tăng gia với ánh sáng và nhiệt độ. Đem bao với giấy cellophan thì số lượng ethyl carbamat có nhiều trong giấy xanh hơn là trong giấy đỏ hay vàng.

Cây mai Nhật chứa đựng nhiều chất có tính chất dược lý. Những chất hydroxy methyl furfural và hydroxy tetramethoxy flavon có hoạt động trừ giun sán loại Clonorchis sinensis (9). Những oleic, linoleic, linolenic acid chiết từ trái cây ức chế những tác nhân gây đột biến như furyl nitro furyl acrylamid, benzo-a-pyren và aflatoxin B1 trong những cuộc thử Ames với Salmonella typhimurium TA100 và TA98 (11). Chất rutin cũng chiết từ trái cây có hoạt động kháng oxi hóa (20). Những flavonol glycoside và prunose chiết từ hoa ức chế aldose reductase, riêng những prunose có khả năng cản trở sự kết tụ tiểu cầu do thrombin gây ra (26). Những catechin, epicatechin chiết từ rễ cây có tính chất lợi mật (21). Mai được dùng trong những liều thuốc gồm có nhiều cây khác điều trị bệnh lao phổ (40), chữa tinh dịch bị kháng thể gây vô sinh (16), xử lý ngoài da bệnh mồ hôi nặng mùi (22). Nó là thành phần môn thuốc Cangwu chống viêm, có tính chất ức chế cuộc thâm nhập những phản mao mạch và dị ứng (17), thuốc xử lý bệnh nghiện ma túy (6). Uống nước chứa đựng mai maesil bên Hàn Quốc đưa đến thành quả đào thải trong nước tiểu nhiều dimethyl amin, triethyl amin là những chất có khả năng kết hợp với những nitrat thành nitrosamin gây ung thư (23). Nhờ có tính chất loại bỏ những gốc oxi, hột mai được dùng trong dược liệu và mỹ phẩm chống già, kháng oxi hóa (50). Mai còn được dùng trong thuốc kích thích tóc mọc (27), làm thuốc viên nhỏ sủi bọt con trẻ (28) hay làm chất thơm cho thuốc lá (7). Bên Nhật Bản, hoa đuợc ngâm vào ruợu sake (24). Phấn hoa chứa đựng nhiều mỡ, vitamin C cùng khoáng chất có thể cho vào món ăn bổ ích sức khỏe (18). Trộn với chất ngọt isomalto oligosaccharid, mai được dùng làm bánh dòn crisp mei (13,21).
Cây mai vàng Ochna integerrina tương đối ít được khảo cứu hơn. Chất biflavonoid thường được nói đến nhiều là ochnaflavon có khả năng khử hoạt tính của những enzym như phospholidase A2 (12), arachidonate release đem lại tính chất chống viêm (15), có hoạt động ức chế những tế bào ung thư từ đấy được dùng để điều trị ung thư máu như bệnh bạch cầu và bạch huyết (14). Những biflavonoid khác đã được tìm ra là dihydro ochnaflavon, dihydro ochnaflavon methyl ether, hydroxy lophiron, hydroxy lophiron glucosid. Về glucosid còn có demethyl allyl taxifolin glucosid. Bên phần cây mai đỏ O. atropurpurea cũng cống hiến ochnaflavon từ lá tươi bên cạnh palmitoleic acid (25,6% tinh dầu hột). Nói chung, hầu hết các bản báo cáo cây mai gốc Nhật là của các nhà khảo cứu Nhật Bản, Trung Quốc, Đài Loan và Hàn Quốc, những phòng thí nghiệm Thái Lan có vài nghiên cứu trên cây huỳnh mai và Ấn Độ trên cây mai tứ quý.

Thú chơi mai tao nhã, trồng mai cầu kỳ, tạo dáng nghệ thuật ngày nay vẫn còn. "Cạy cục ương hạt mai vàng trên đất phù sa, sau đó ông neo mai vào núi đá. Hai mươi tuổi, thân mai chỉ roi roi bằng ngón tay út người lớn. Ngày Tết chỉ nở chừng năm bảy cánh hoa. Vì sống trên đá nên cánh hoa mai cực mỏng như tờ giấy cuốn thuốc lá… Lão huynh Lê có những bí quyết riêng để làm cho hoa mai trên đá sống và ra hoa. Ông muốn chứng minh cho sự can trường của hoa mai. Hoa có thể sống chỉ với vài chiếc rễ bám vào đá núi. Kham khổ bần hàn là vậy mà xuân về vẫn nhớ lời hẹn ưóc, cố gắng nở những hoa vàng nhung mịn trên đá. Tôi nghĩ là những đóa mai trên đá của lão huynh Lê còn nói nhiều hơn những gì muốn nói. Đó là khát vọng sống mãnh liệt của con người gửi vào hoàng mai hoa ước muốn duy trì một cuộc sống thanh bạch, bình dị như cỏ cây vô danh trong khu vườn lớn của cuộc đời" (4).



Ở Pháp hiếm có hoa mai, nhưng phi mai bất thành xuân, Tết mà không có mai thì còn gì là Tết ? Trừ phi đặt gởi từ bên nhà qua, người Việt ở trên đất khách nầy chạy kiếm một loại hoa gì tương tự để thay thế và họ đã tìm ra cây hoa forsythia tức cây liên kiều, còn gọi trúc căn, hoàng thọ đan, hạn liên tử, cao 2-4m, nở hoa vàng như mai vào đầu xuân, có khi cả cuối đông nếu trời ít lạnh. Nguồn gốc Nhật, Tàu, nay nó được trồng nhiều trong các vườn ở Pháp, nhiều nhất là hai loài Forsythia suspensa và F. viridissima, thuộc họ Lài Oleaceae (*). Cách đây hai năm, nhân lên viếng chùa Trúc Lâm ở làng Villebon (ngoại ô nam Paris), thầy Phước Đường biếu cho vợ chồng chúng tôi một chậu cây nhỏ mà thầy bảo là cây mai. Về nhà chăm sóc chu đáo, tưới nước nhiều, hai năm sau cây lớn lên chút ít và Tết vừa qua nở một bông hoa vàng độc nhất, đặc biệt bốn cánh. Tôi chạy hỏi khắp nơi, mai thường năm cánh, sao mai nhà tôi lại chỉ có bốn cánh ? Ai cũng lấy làm lạ. Khi hoa rụng, tôi cẩn thận ép nó vào giấy báo cho khô rồi nâng niu cho kẹp nó vào trang "Hoàng hoa mai" cuốn Phú Xuân hương sắc của Trụ Vũ, được anh Trần Đình Sơn gởi tặng. Tình cờ một cô cháu lật sách thấy : thì ra chỉ là hoa cây forsythia, cây mai hoa vàng trên đất Pháp, nhìn thấy từ lâu mà không để ý đến số cánh hoa. Cứ đến dịp Tết đồng thời với hoa forsythia trong vườn, hàng hoa chợ Tàu ở Paris cũng rực vàng hoa forsythia và thơm mùi xuân, nhắc nhở phần nào đứa con xa hương trong một mùa ngắn nhớ về cảnh tượng xứ sở thân yêu.

Trích Nghiên cứu và Phát triển 3 (51) (2005) 92-99

Ý Kiến, Phê bình xin gửi về: voquangyen@khoahoc.net
 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member
Nhớ Mai vàng Việt Nam (sưu tầm)


44

Chúng ta thưởng thức hoa thanh nhã nước nhà thường chỉ nghĩ đến thủy tiên đơn cánh trắng - narcisse, daffodil, hoa quỳnh - epiphyllium trắng nở đêm và hoa lan orchid ( mà lại là các lọai hồ điệp , cát lan ... không phải những lan hài sabot de venus hay lady slipper đặc thù việt nam v.v... ) . ít khi biết rỏ hai lòai lan mùa tết đặc biệt cho miền bắc là hoa đào và đặc biệt cho miền nam là hoa mai vàng .

Mùa tết, phi châu cuối thập niên 1970, môt tiệm ăn việt nam ở dakar - senegal trưng bày mai vàng lụa nhân tạo trên chậu sành lớn, làm chúng tôi khen nức nở chủ nhân khéo nhớ quê nhà , dù bà ta quê quán hà nội, dân gian thưởng thức hoa đào ( nhật tân) hơn là mai vàng . suốt hai thập niên 1980 và 1990, đến tết là nhiều nhà việt kiều tại pháp , ý và hoa kỳ trưng diện những cành hoa mai vàng giả , đón mời bạn bè, chứ không thấy khoe các cành đào đỏ thắm, có lẽ vì xứ mát lạnh hoa đào quá nhiều, không có gì là độc đáo như mai vàng nước ta . thật vậy, mai vàng đẹp nước ta thuộc các thứ giống lòai ochna integerrima lour. ( còn có tên cũ là elaecorpus integerrima lour. và ochna harmandii lec v.v... ) , mọc hoang rừng còi từ quảng trị vào nam. tuy rằng tài liệu thực vật lại cho biết là lòai này có thứ giống hoa trắng . và cả nhiều thứ giống chịu đựng được nhiệt độ lạnh hơn quảng trị, như các thứ giống tìm thấy ở rừng miền bắc thái lan , thuộc các nhóm rừng lá rụng - deciduous forests đông nam á châu . các thứ giống miền trung hay miền nam việt nam thì luôn luôn có lá xanh, phải lẫy ( lặt ) hết lá vài tuần trước tết ( có khi phải xông thêm khói , nay có thể dùng các chất điều hòa sinh trưởng như giberellins..?) hoa mới nở đúng vào dịp tết được . nhưng chắc cũng có nhiều thứ giống mai vàng rụng lá vào dịp giêng hai , đầu mùa khô khích lệ cây đâm bông như vài thứ giống cây cao su - hevea cây nghĩ ngơi , rụng lá đúng vào dịp tết, khỏi mất công khiển ( forcing ) hoa, có khi phiền phức . các thứ giống mai vàng này cũng như các thứ giống cây cao su rụng lá, đúng dịp tết dân việt nghĩ ngơi phục sức, đúng là những cây việt lấy hoa thưởng thức, hay lấy mũ ( thật ra hevea là cây nguồn gốc nam mỹ châu ) nuôi sống một phần dân tộc ta .

Những mai chuông vàng mỹ không sánh nổi sắc đẹp mai vàng việt

Cuối thập niên 1970 và đầu thập niên 1980, nhiều việt kiều ca li đã đem bán tết những cành hoa chuông vàng thay thay thế cành mai . đây là một vài thứ giống của tông chi forsythia , một nhóm cây lùm bụi hay thân leo ở mỹ rụng lá mùa đông và đến khoảng tháng hai tháng tư dương lịch các cành không lá đâm hoa . các cành hoa forsythia cũng đều khiển - forcing được trong nhà, để ra hoa mùa đông ở khí hậu lạnh hoa kỳ . ca li khai thác ba lòai là forsythia intermedia ( có thể là giống lai giữa hai lòai kia ), lòai forsythia suspense còn có tên là forsythia liễu rũ- weeping forsythia, cành leo có thể ra rễ khi đụng vào đất ẩm ướt, và lòai forsythia viridissima là forsythia thân xanh, hoa cũng màu vàng xanh lợt , không có gì là đẹp cho lắm . trong các thứ giống forsythia thân xanh có thứ giống lùn bronxensis, chỉ cao chừng 40cm , dùng làm bụi nhỏ công viên hay phủ đất . đa số các thứ giống lòai f. intermedia màu vàng không tươi thắm như mai vàng nước ta. như beatrix farrand, tuy hoa màu vàng đậm nhuưg lại pha thêm màu cam mất bớt sắc vàng tươi đẹp đi . như lynwood gold , hoa vàng kim , nhưng lại có ngăm ngăm đen, hung hung , nở đầy cành và chịu đựng được bảo tuyết , mưa dông mùa xuân mỹ không rụng . spring glory cành cũng rất nhiều hoa , nhưng hoa vàng lợt. còn thứ giống lùn arnold dwarf , thân chỉ cao chừng 50-60cm nhưng cành lan xa đến gần 2m , ít hoa không có gì là hấp dẫn . spectabilis la thứ giống cao gần 3m, mọc mạnh , hoa vàng đậm theo chúng tôi là bụi chuông vàng đẹp nhất trong lòai. fortunei là thứ giống f. suspense , mọc thẳng đứng hoa vàng kim, hay dùng phủ các bồn hoa công viên và hay được các vườn ươm hoa kiểng giống bán . hoa cảnh ( số ... ) hình như đã có người giới thiệu lòai hoa forsythia sp. mai chuông vàng xứ lạnh. chúng tôi thiễn nghĩ không nên hòai công du nhập các thứ giống các lòai forsythia làm gì nữa . có nhiều lòai mai vàng xứ lạnh thực sự đẹp hơn , thích hợp hơn cho vùng cao đáng cải thiện , lai tuyễn như các thứ giống tông chi ochna xứ lạnh , xứ mát, ( có trên 80 lòai ochna đã được định danh trên thế giới ) chúng tôi đã lạm bàn ở hoa cảnh số 1 ( 91 ) -2004 . nếu cần có hoa mới lạ màu vàng, có lẽ nên nghiên cứu thêm lòai cổ thụ hoa vàng rực rở là cây hoa chuỗi vàng ( hoa hòang yến, muồng hoa vàng , bò cạp nước ) cassia fistula hay chuông vàng tabebuia argenta họ bignoniaceae ( họ cây phượng tím jacaranda ) ông trương duy lam đã trình bày ở hoa cảnh số 4- 2004.

Còn nữa...

GS Tôn Thất Trình
 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member

Nhớ Mai vàng Việt Nam tiếp theo

47

Mai vàng họ hoa hồng-rosaceae không thay thế mai vàng họ ochnaceae được đâu !

Các cụ ta xưa thấy hoa gì đẹp to hay nhỏ, dáng hoa hồng đều gọi là mai. có khi thuộc những lòai, những họ thực vật xa lắc xa lơ, như cây bạch mai , hoa nở trắng cây, một đại thụ trong nam nổi tiếng vì pháp đã triệt hạ cây này ở chùa cây mai vùng sài gòn vào thời kỳ xâm chiếm miền nam ,thế kỹ thứ 19. đó là cây mai mù u, lòai ochrocarpus siamensis var.odoratissimus pierre , thuộc họ bứa guttiferae , không phải họ mai vàng ochnaceae . mai tả nhiều ở miền bắc là mai đào hay mai mơ ( apricot ) thuộc họ hoa hồng rosaceae . ông nguyễn thiện tịch đã phân biệt hai họ mai này , đặc biệt là mai ochnaceae có các nhụy cái rời hẳn nhau ở bầu nhụy, nhưng vòi và nướm lại dính nhau thành một vòi duy nhất giữa hoa; khi ra trái thì có nhiều trái gọi lầm là hột xếp quanh một đế hoa , trước màu xanh , khi chín màu đen .các mai đào , mai mơ thường chỉ có một nhụy cái , về sau chỉ cho một trái như trái đào , trái mơ ( hoa cảnh số 1 - 2005) . mai mơ được dân nhật lựa chọn nhiều làm cây hoa cảnh và uốn éo thân làm kiểng bonsai rất đẹp . bên ta thì cụ nguyễn trải đã từng tả những thân mai già cỗi đẹp lảo, như trong câu " lảo mai năng chăm sóc, màu vóc dáng thời gian " . chúng tôi nghĩ rằng đó là những mai mơ apricot thân u nần, gân guốc như ở loài mơ nhật làm hoa cảnh- japanese flowering apricots . và chắc đó cũng là mai cụ chu mạnh trinh tả ở chùa hương tích : " thỏ thẻ rừng mai, chim cúng trái ", vì đã có người miền bắc mô tả nhiều lọai trái mơ ( mai ) chua ngọt khác nhau ở vùng này làm kẹo ô mai mơ rất ngon và cũng có thể làm ô mai muối ( ume ) rất thịnh hành ở nhật và đang phổ biến ở hạ uy di - hawaii . nhưng chúng tôi lại không nghĩ rằng mai hoa ( ắt là mai hoa vàng, vì cụ có làm việc ở huế, nên biết rỏ các lòai mai vàng ) cụ cao bá quát chỉ bái lạy " nhất sanh đê thủ bái mai hoa " là mai vàng họ ochnaceae, vì cụ quát cũng còn nói đến trái mai vàng thơm ngon ở câu thơ chữ nho : " hòang mai, vũ hậu, lục hà hương " ( tạm dịch : " mưa cuối mùa , trái mơ vàng trên cành lá xanh chảy như dòng sông hương thơm " . ở miền bắc có hai lọai trái mơ vàng là prunus armenica l. l, trái mơ bán đầy chợ hà nội mỗi năm hoa nở thơm ngàt, nhưng ít khi là hoa vàng . hoa vàng trái mơ vàng tên khoa học lòai là prunus mume l ., quốc tế gọi là mơ nhật - japanese apricot , trái đầy lông , thịt dính vào hột tròn , rất cứng, trồng khá nhiều ở hòa bình ,cao bằng , lạng sơn. chính vì vậy mà môt số việt kiều ở pháp quả quyết mai vàng việt nam thuộc họ hoa hồng . nhưng làm sao mai hoa vàng âu mỹ và cả nhật, cả trung quốc nữa, lại có các hoa kép đôi 24 cánh, 120 - 150 cánh... màu vàng như mai vàng ochna integerrima nước ta hiện nay . hình như ở huế,. năm nào hoa mai vàng ochna ra trên 5 cánh, thì năm đó trong nhà có nhiều may mắn . thế thì mai vàng nở 120 - 150 cánh trong nam, nhà ai có mai này hưởng được bao nhiêu cái hên đây ?

Mai vàng ochna mỹ , mai vàng ochna tứ qúi hạ uy di cũng không sánh nổi mai vàng việt nam

Sau hơn 10 năm quen thuộc với cỏ cây hoa lá ca li, giữa thập niên 1980, vài việt kiều đem bày bán các chậu mai vàng . trước tiên là lòai mai vàng xinh đẹp của mỹ tên khoa học là ochna pulcra , cây cao 5m , mọc rộng 3m , mọc chậm, hoa màu vàng chanh lợt, ở hoa kỳ nở vào mùa thu hoa đầy cây dày dặc thơm ngát ( có lẽ ít thấy ở các giống mai vàng việt nam ), rất thích hợp ở những gia viên tương đối nhỏ bé ở hoa kỳ. cây rụng lá một thời gian ngắn vào cuối đông. vào mùa xuân ở mỹ, lộc đâm ra đầu tiên màu tím, rồi đỏ dần sau đó lá mới xanh. vào thu, lá đổi màu rất lạ, trước khi lá rụng. lá răng cưa nhỏ mịn và láng bóng. cây thích nhiều ánh nắng và chịu đựng được lạnh. đây là một lòai mai vàng ochna, đáng du nhập, vào nước ta , bổ sung mai vàng theo cách đâm lá , rụng lá , hoa nở đầy cành mùa thu thay vì đầu xuân dịp tết , hương thơm ngát và cho ai ở bình định thích cành hoa mai vàng chen lá xanh hơn là chỉ tòan hoa. trái cũng màu xanh tươi tắn , khi chín màu đen , chim chóc thích ăn . sau đó xuất hiện hai lòai mai khác , thường bán trồng chậu, gọi là mai tứ qúi . không hiểu tại sao lại có tên là tứ qúi , ba tháng nở hoa một lần ( ? vì mai nước ta, nhất là mai họ hoa hồng, nhiều lắm là nở hai lần " nhị độ mai " ) hay là tại vì hoa trái tồn tại lâu dài, xuân hạ thu đông , nở đầu hạ , cuối xuân ( vào dịp tết )cánh hoa vàng, sau đó cánh rơi rụng thì lá đài màu đỏ chói. mọc lên ở tâm đỏ 5 hay nhiều trái nhỏ màu xanh , rồi chuyễn qua màu đen đậm láng bóng, tương phản rỏ rệt với lá đài đỏ . hay cũng tại mai vàng này luôn luôn có lá xanh - evergreen , không rụng lá mùa đông ? lòai nhiều hoa , nhưng tương đối nhỏ tên khoa học là ochna multiflora hay ochna serrulata , tên chung là bụi mắt chim - bird's eyes bush. ở giai đoan trái chín đen láng bóng , con trẻ mỹ xem tựa mắt và tai chuột, kiểu mickey mouse của phim disney. lá bầu dục , 5-10cm, dai như da thú , răng cưa đều đặn , khi mới ra lộc thì lá màu đồng thau , sau đó mới màu xanh. chịu đựng được nhiệt độ dưới không và nhiệt độ cao 35-40 độ c . cũng như chịu đựng khá giỏi khô hạn , khi cây mọc đã khá cao. ưa đất ít acid. ưa bóng râm một phần nào . trồng thùng gổ , chậu sành , chậu đất lớn đều tốt. trồng làm phên dậu cũng tốt . lòai tứ quí thứ hai là ochna kirkii hay ochna thomasiana hay mai trái đen huyền, nguồn gốc ở hawaii , nhưng mùa tết người việt bán hoa mai vàng này lại gọi là mai nguồn gốc phi luật tân, cho có vẽ á đông , gần việt nam hơn chăng ? bụi nhỏ như serrulata và thưa cành hơn. thân có sẹo trắng. lá mọc luân phiên (nên gọi là tứ quí ?) đầy lông . hoa to hơn 3- 5cm. trái đen huyền, mọc thẳng đứng trên đài đỏ láng bóng . các nhà viên học không dám sử dụng lọai này, sợ chim thích ăn trái này nhả hột rải rác, lan tràn khắp đồng nội như cỏ dại khó trị. một người bạn ở thành phô' boston , hoa kỳ vừa nhắc khéo là mọi loài hoa ochna mỹ kể trên thật ra nguồn gốc các xứ nam phi châu , trồng lâu ngày ỏ mỹ nên gọi lầm là mai vàng mỹ . kể cả loài mai đỏ o. atropurpurea gs phạm hoàng hộ kể ra ở sách cây cỏ việt nam cũng nguồn gốc nam phi ( natal hay mozambique ) .

Nên triễn lãm bonsai mai vàng việt nam ở mỹ và cải thiện thêm lòai hoa độc đáo nước nhà

Nhiều việt kiều ca li đã chơi cây kiểng- topiaries và kiểng bonsai. nhưng chúng tôi chưa thấy những trưng bày kiểng bonsai mai vàng rực rở đọat giải vàng nhiều năm qua ở hội hoa xuân nước nhà , hay những chậu mai ngũ sắc trong đó có mai vàng nhiều cánh, ghép mai cánh vàng lá đài đỏ , bên ta gọi là mai đỏ lòai ochna atropurpurea dc ( mai này mới đúng là mai tứ qúi vì hoa vàng trổ lẽ tẽ suốt năm ), hay ghép mai trắng nhiều ít cánh hoa, thuộc hai lòai ochna integerrima và lòai mai hoa trắng ochna mauritiana . mai ochna mauritiana khác hẳn hoa mai mơ trắng vì mỗi hoa đều có đến 20 - 30 nhụy đực , tua nhụy dài 2.5- 4mm; khi ra trái lá đài uống cong dài ra cuối mùa màu đỏ tím, và trái chín màu đen đủ cở tròn , thuôn , lăng trụ , thẳng đứng; hoa mọc từng chùm , dạng ngù - corymbform chứa 8 - 14 hoa nên âu mỹ gọi mai trắng này là mai làm bó hoa - arbre à bouquet .

Nghề chơi hoa mai vàng ochna việt nam đã độc đáo nhất thế giới rồi

Nhưng kể ra cũng nên cải thiện thêm một vài phương diện , như lai tuyễn chọn khoa học hoa thơm ngát hơn nữa, lâu tàn hơn nữa ( hay tìm cách dùng hóa chất không độc làm lâu tàn cành hoa mai vàng như ở những hoa cắt cành khác ) , nghiên cứu thêm khiển - forcing hoa bằng các chất điều hòa tăng trưởng ( gibberellin chẳng hạn ) ngòai cách lẫy lá, xông khói, mùa nào cũng nở được cho đúng là tứ qúi hơn nữa, hầu bán cành hoa vào những mùa lễ lạc khác ngòai tết nguyên đán . lựa chọn lòai lai cho nhiều ngù mai vàng làm bó hoa cắt cành , hay cây nhiều cành nhiều hoa hơn , cải thiện cách bón phân ,tưới tiêu, trị bệnh, sâu bọ hay lựa giống kháng ... hạ giá thành bán rẽ hơn cho dân gian giới bình dân thưởng thức . còn ai chuyên về công nghệ di truyền , nếu rảnh rỗi xin đưa những gen cần thiết tuyễn chọn thành hoa mai xanh dương - blue như nhật đã làm hoa hồng xanh dương với genes bệnh mật xanh dương của vua henry viii và của hoa dạ yên thảo - petunia . hiện nay chỉ có mai ochna xanh lục- green, ngòai các mai ochna trắng, đỏ, đen huyền ( trái ) mà thôi .

GS Tôn Thất Trình
 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member
Hoa Mai Hoa xuân Bách Hoa Khôi (sưu tầm)

Không biết tôi thích hoa Mai từ lúc nào nhưng tôi vẩn còn nhớ vào năm 1956, khi gia đình tôi dời nhà từ Phường Củi xuống nhà mới ở cuối đường Phước Hải (nay là đường Nguyễn Trãi), đoạn đường này vắng vẻ làm sao lưa thưa một vài mái nhà, ở cách xa nhau và cũng nổi tiếng có nhiều ma vì trước đó thực dân Pháp đã hành quyết nhiều anh hùng Việt Nam chống Pháp tại khu vực này và mả Hời cũng nhiều vô số.​

Trường Phước Hải lúc bấy giờ chỉ mới có hai lớp do Thầy giáo Nguyễn văn Đở làm hiệu trưởng, dạy luôn lớp năm và cô Khương dạy lớp tư, phía sau trường là một bãi cát dài với một rừng cây bàn chải, bồn bồn, ma dương, dủ dẻ, quít rừng, cam rừng có xen lẩn những bụi mai vàng chạy tít vào tận núi Đồng Bò (Hoàng Ngưu). Rồi cứ theo thông lệ vào những ngày tháng chạp cuối năm, những anh lớn tuổi trong xóm tôi, họ cứ vác rựa vào Đồng Bò chặt những nhành Mai đem ra chợ Đầm bán, tôi không dám theo họ vào tận Đồng Bò vì quá xa và sợ nguy hiểm nên chỉ quanh quẩn sau ngôi trường thân yêu ấy tìm những bụi Mai bị họ bỏ sót lại hay họ cho là không đẹp, tôi đẵn về những nhành mai nhỏ mà thôi.Có điều đặc biệt là Ba tôi rất thích chơi mai vì khoảng sau rằm, chợ Tết bắt đầu cất rạp bán, sau giờ tan sở Thuốc ông đi ra chợ Đầm ngắm nghiá những nhành mai to và cao, để chọn lựa cho ông một cành mai thật đẹp gọi là lấy hên đầu năm. Ba tôi cũng đã mua một cái bình sành chưng mai to và cao khoảng 1,5 mét như cái ché của người Thượng uống rượu cần, màu gạch bên ngoài có đắp nổi một nhành mai lớn chạy quanh bình, chính vì thế phải tìm cho được cành mai để xứng với cáí bình đó thì không hẳn là dễ, nhưng với cành mai như vậy đối với số tay chơi mai cũng không thiếu gì người ở Nha Trang đang đi dạo chợ lùng kiếm, chờ để mua được đem về cho gia đình mình.

55

Sau khi mua được một nhành mai rồi, ba tôi mướn xích lô chở về nhà trên đường đi từ chợ Đầm về tới nhà, hai bên đường ai cũng trầm trồ ngợi khen, làm cho ông cảm thấy hãnh diện vì đã bỏ ra một số tiền lớn để mua được một nhành mai đẹp. Tôi ngồi sau yên xe đạp hai tay nắm chặt lấy hai dây lưng quần của ba tôi mà thấy vui lây-từ dạo ấy những ấn tượng đẹp về hoa Mai đã dục lòng tôi yêu Mai.

Khi tôi lớn lên, bắt đầu vào bậc Trung Học, ưa thích đọc sách về những thể loại như thơ, văn xuôi và nhất là những sách khảo cứu về địa lý, nhân vật lịch sử..vào năm 1969, cuốn sách Xứ Trầm Hương của cụ Quách Tấn đã làm tôi say mê vì yêu hoa mai nên tôi đã để tâm để ý tìm hiểu về Mai.

Nhưng sách viết có hạn nên tôi còn nhiều nghi vấn và chính những điều‘tồn nghi’đó là động lực thúc đẩy tôi đi sâu vào công việc nghiên cứu và tìm hiểu sâu xa. Càng đọc sách càng thấy thích thú và càng thấy nơi chôn nhau cắt rốn của mình có nhiều cái đẹp, cái hay mà chính mình nhiều khi không biết.

Nhân dịp Xuân về, tôi xin cống hiến cho các bạn Khánh Hòa - Nha Trang và các thân hữu hình ảnh Rừng Mai Phước Hải qua thơ và cao dao trong sách ‘xứ Trầm Hương’, xin chép lại như sau :



Đầm Xương Huân én tía
Rừng Phước Hải mai vàng
Lở duyên thiếp phải xa chàng
Xuân về có nhớ Nha Trang thời về.
(Ca dao Khánh Hòa )

Đầm én Xuân Huân mây phủ tía
Rừng mai Phước Hải nắng đơm vàng
( Cụ Cử Phan Bá Vỹ)

Mã Vòng đêm trắng, ma trêu nguyệt
Phước Hải rừng Xuân cọp thưởng mai.
(Nhà Nho Thuần Phu )

Biển én sóng vờn trăng thuý liễu,
Đồng Bò hương thoảng gió hoàng mai.
( Cụ Quách Tấn )

Đúng như vậy các bạn ạ, rừng Mai Phước Hải chạy dài vào tận Đồng Bò, qua tới Cam Ranh, Thuỷ Triều- lên tận Khánh Sơn - lan đến Cà Ná, Mũi Né. Nhưng cũng có điều đặc biệt giữa thành phố Nha Trang có một hòn núi nhỏ như một thổ sơn nổi danh, có tên là hòn Trại Thủy, còn có tên dân gian gọi như Hòn Xưởng, Hòn Kho hay Khố Sơn. Núi còn một tên khác nữa rất ít người biết là Hoàng Mai Sơn nôm na gọi tắt là Mai Sơn, hay là Non Mai, tên này có trước những tên đã nêu trên, tên của khách văn chương đặt cho núi, và vốn coi mặt đặt tên. Hòn núi này mọc toàn hoa Mai. Những khóm mai cổ thụ, cội già tàn cả, mọc chen vào những tảng đá, hốc đá, mõm đá hoa cương to lớn mà mỗi lần Xuân về hoa mai nở vàng cả núi Hoa Sơn. Hết mùa hoa lá mai đậm và láng trùm lên trên núi một màu xanh lục và anh ánh. Sang đông mai trút lá và núi trở thành một hòn núi trọc màu xám in những nét đen nhạt của những cành mai khúc khuỷu, những cội u nần trên thân cây già rắn rỏi..tạo thành một cảnh sắc đẹp nên thơ vô cùng theo từng mùa. Tên Hoàng Mai Sơn đã đẹp mà núi còn ở một vị thế địa lý của đất trời với cái tên cũng đẹp không thua ‘Ngọc Bức ‘ tức là con dơi ngọc, nhìn xa xa thấy nó trông giống như con dơi nằm sải cánh, đầu hướng về phiá Nam. Cho nên người xưa có câu để vịnh về Hoàng Mai Sơn :

Hoàng Mai sơn hạ La Phù mộng,
Ngọc Bức danh trung Hiệp Phố tình.

Cũng chính vì đó mà ở Nha Trang ai cũng nói Hoa Mai có ba loại:mai biển, mai rừng và mai nhà là vậy đó.Tìếc thay!Thời gian trôi qua thật nhanh, đời sống con người càng ngày càng phát triển, thành phố nới rộng, nhà cửa mọc lên như nấm, người chiếm đất cất nhà, làm ruộng,trồng rau, còn rừng thì thu hẹp lại và rừng mai Phước Hải ngày nay đã không còn nữa, nhưng nhà ai cũng nghỹđến việc là trồng cho nhà mình một cây mai trong sân để mỗi khi Xuân về đã có sẵn những bông hoa vàng nở khắp cành và giống hoa mai cũng từ đó biến dần sang những loại hoa mai có nhiều hình thức khác nhau như chiết cành, trồng bằng hột hoặc ghép với loại cây tương cận với nó để có nhiều loại hoa mai đẹp hơn có nhiều cánh hoa, nhiều màu sắc trắng, đỏ hay đen .

Trên con đường tiến về phía nam nước Việt, ông cha chúng ta đã không quên những phong tục cổ truyền. Tết nhà nào cũng có bàn thờ mâm cỗ. Nhưng thiếu cành đào ! các cụ tìm thấy ở miền Nam có một loại cây có hoa đẹp cũng nở đúng vào mùa Xuân, các cụ mới cắt cành về chưng Tết thế cho hoa đào và đặt tên là ‘ Mai ‘. Thật ra ‘ Mai‘ là tên chữ Hán do hai chữ Mộc và Mỗi ghép lại, chữ của ông Cao Bá Quát viết trong hai câu đối chữ Hán :

‘ Thập tải luân giao cầu cổ kiếm
Nhất sinh đê thủ bái mai hoa ‘

cũng đọc là Mai ( ), là tên văn hoa của cây mơ. Cây này vốn là giống cây rừng mọc nhiều từ miền Trung đến tận miền Nam.

Theo sách tự điển thực vật ( Botanica của R.G .Turner Jr.) và sách kỷ thuật trồng và ghép mai của Huÿnh Văn Thới, cây Mai miền Nam, thấy thuộc họ Ochnaceae, có tên khoa học là Ochna integerrima, là cây đa niên, có thể sống trên 100 năm, gốc to, rễ lồi lõm, thân xù xì, cành nhánh nhiều, lá mọc xen. Cây có thể cao lên tới 2 hay 3 mét. Ngoài thiên nhiên cây mai tự rừng lá vào mùa Đông và ra hoa vào mùa Xuân. Do đó, ông cha chúng ta đã lảy hết lá mai vào giữa tháng chạp âm lịch, để kích thích cho cây mai ra hoa rộ vào dịp Tết Nguyên Đán.

48
Bây giờ chúng ta thử quan sát một hoa mai.

Hoa mai thường mọc ra từ nách lá, mới đầu là một hoa to, gọi là hoa cái, có vỏ lụa ‘vỏ trấu‘ bọc bên ngoài. Khi vỏ lụa bung ra thì xuất hiện một chùm hoa con, có từ một đến mười nụ, tăng trưởng rất nhanh, khoảng bảy ngày sau là nở. Trong chùm hoa này hoa to nở trước, hoa nhỏ nở sau, đến vài ba ngày mới hết nở. Mỗi hoa bên ngoài có 5 đài màu xanh, bên trong có 5 cánh màu vàng, ở giữa là một chùm nhụy mang phấn màu vàng đậm hơn. Hoa nở ba ngày thì tàn : Ngày thứ nhất , năm cánh và chùm nhụy xòe thẳng ra rất đẹp ! Ngày thứ hai, năm cánh vểnh lên và chùm nhụy dúm lại. Qua đến ngày thứ ba, năm cánh bắt đầu rơi xuống, hoa tàn. Hoa nào đậu thì bầu noãn phình to lên và kết hạt, hạt non màu xanh, hạt già màu đen, hạt chín rừng xuống đất mọc lên cây con. Cây con vài ba năm sau mới ra hoa bói lần đầu tiên và cứ thế tiếp tục, mỗi năm mỗi ra hoa đúng vào mùa Xuân. Đó là chu trình của cây Mai vàng miền Nam và cũng từ đó người ta cũng gọi nó là Hoa Xuân nữa.

Và tại sao còn gọi là Bách Hoa Khôi, bởi do hoa chiếm địa vị độc tôn và cao quý nhưng lại hết sức gần gũi với đời thường. Hoa không dành riêng cho bậc vương giả, hoa đến với mọi nhà mỗi dịp Xuân về. Từ thành thị phồn hoa đến thôn quê hẻo lánh dù nghèo hay giàu, sang hay hèn, đều nhất định phải có cành mai trong nhà nhân dịp mừng năm mới. Đêm giao thừa, bên cạnh bộ lư đồng sáng choang phải có bình hoa mai đầy nụ. Sáng mồng một, mai nở rộ, có nghiã là năm mới së đầy may mắn - thịnh vượng và cũng từ giai thoại về nhà yêu nước Phan Bội Châu: thời trai trẻ, cụ nổi tiếng là người hay chữ. Trong kÿ thi chọn người đỗ đầu xứ, khi Phan Bội Châu đến trường thi thì đã trễ giờ, các sỹtử đang làm bài thi. Quan chánh chủ khảo là Hoàng Giáp Phạm-Như-Xương tuy có hơi phiền lòng nhưng vẩn cho Phan Bội Châu vào thi. Lúc ấy, vào độ cuối Xuân, trên cành mai ngoài sân còn lác đác vài đóa hoa nở muộn. Quan Chủ Khảo chỉ vào Hoa Mai ra đề thi ‘Hoa Khai Bất Cập Xuân‘, nghiã là hoa nở không kịp mùa Xuân, ngầm ý trách sự trễ nãi của Phan Bội Châu. Chàng trai họ Phan năm ấy 16 tuổi, điềm nhiên phóng bút :

‘Đông hoàng tằng trước nhãn Dỹ hứa
bách hoa khôi Chỉ vị khiêm khiêm ý Phiên giao tiệm tiệm hoa ‘

Tạm dịch
: ‘Nhờ chúa Xuân ghé mắt Cho đứng đầu trăm hoa
Chỉ vì lòng khiêm tốn Nên hẳn nở tà tà ‘
( Đan Thanh )



Quan chánh chủ khảo khi vừa đọc 4 câu thơ trên đã buột miệng khen rằng : ‘ Chỉ 4 câu thơ này thôi , đã xứng đáng đỗ đầu xứ rồi !! ‘. Bởi thế cho nên khi nói đến Bách Hoa Khôi, người ta thường dùng hoa mai để chỉ ngườì con gái xinh đẹp có khí chất, hoặc chàng trai ưu tú, thi cữ đỗ đạt.

Ngay cả Thi sỹNguyễn Khuyến cũng gọi hoa mai là bách hoa khôi trong bài Vịnh Mai:

Thử tử bất tri hà xứ lai ?
Tiểu viên cách tuế ngẩu nhiên tài.
Diệp do vị phát , hoa tranh phát,
Hoa ký bất khai, diệp thủy khai .
Oái uất dỹ phi quần thảo ngũ ,
Thanh phân ưng thị bách hoa khôi,
Túy Ông thần tịch sắc tương úy,
Thế mạc tử tri, chân khả ai !



Còn nữa
Ghi chép và viết
ĐỨC & QUANG
 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member
Hoa Mai Hoa xuân Bách Hoa Khôi (tiếp theo)


Dịch thơ :
Chẳng hay gốc tích nơi nào ?
Ngẩu nhiên năm trước, trồng vào vườn ta
Lá chưa mọc, đã đầy hoa,
Hoa tàn lá mới rườm rà đua tươi .
Xanh tươi hơn mọi cây rồi
Mà hương thanh lại khác vời trăm hoa
Ông say hôm sớm mặn mà,
Người đời hờ hững thực là đáng thương.
( Đỗ Ngọc Toại dịch )
Cây Mai vàng (Hoàng Mai) 5 cánh, đây là cây mai vàng truyền thống;Mai sẻ,loại hoa mai 5 cánh nhỏ,hoa chùm và rất sai hoa; Mai Châu, còn gọi nôm na là Mai Trâu, vì hoa rất to, có nơi mọc thành rừng như ở Khánh Hòa, Tây Ninh, cả như núi Mai Lïnh nhưng không sai hoa như mai sẻ; Mai Liễu như cây mai vàng 5 cánh nhưng cành mềm mại, quằn quại, rũ xuống như cây liễu, hoa nở đầy cành phất phơ theo gió trông rất nên thơ; Mai Chùm Gởi là cây mai thân cứng, ở đầu cành nổi lên những khối u to, giống như chùm gởi, ở chung quanh khối u mọc lên chi chit những tược non, đầy nụ hoa, khi nở giống như một bó hoa to lớn trông rất đẹp, có người còn gọi là ‘ Mai Vương ‘ hoặc ‘ Mai Tÿ Bà’; Mai Thơm, Mai Hương, Mai Ngự, cũng là Mai 5 cánh nhưng hoa có mùi thơm nhẹ nhàng, phảng phất lâng lâng, làm cho tâm hồn người thưởng thức càng thêm thích thú vui Xuân ! Loại này cũng có ở Huế rất quí, mắt nhặt, sai hoa, cánh hoa dày và lâu tàn, đặc biết mai này có lá non màu xanh chớ không phải màu nâu đỏ; Mai Cánh Nhọn, có nụ hoa nhỏ và dài nên nở ra cánh nhọn như hình ngôi sao; Mai Cánh Tròn, loại mai có 5 cánh to, tròn và kín, trông rất dễ thương, rất đẹp, nhất là người Hoa thích mua loại Mai này trưng bày trong nhà để lấy may mắn; Mai Cánh Dún, loại mai 5 cánh to, đẹp và dúm lại như có ren chung quanh, xem rất lạ mắt, rất sai hoa trong giống như đàn bướm vàng tung bay; Mai rừng Cà Ná, Bình Châu, đây là loại mai rừng hoang dại, mọc ở những khu rừng như Đồng Bò, Nha Trang chạy vào tới Cà Ná, rừng Bình Châu, cây thân nhỏ èo uột, cành rất giòn, lá hình bầu dục, có răng cưa mịn, màu xanh bóng, rờ thấy trơn chứ không nhám như lá mai thường, hoa 5 cánh màu vàng nhạt, cuống hơi dài và màu tím tím; Mai Vïnh Hảo, loại mai rừng mọc ở vùng núi Vïnh Hảo, Phan Thiết, thân cây nặng, có thể gấp rưởi mai thường, nên gọi là ‘ mai đá ‘ gỗ thật cứng, giòn dễ gãy, lá nhỏ, lúc non màu xanh mỏng trông như giấy, hoa to cánh phẳng, từ 12 đến 16 cánh màu vàng rất đẹp và lâu tàn; Mai Chủy Hốc Môn, mai rừng, loại mai đực, thân màu nâu, cuống là mập khi rừng để dấu rất to, nên dễ tháp ghép với các loại mai khác, lá to và rất dài, gần như lá xoài, màu xanh bóng, chung quanh có răng cưa mịn, hoa chùm dạng chủy như hoa điệp ta, màu vàng; Mai Lá Quắn,do lá rất to xoáy quắn lại cũng rất lạ, hoa 5-7 cánh, nở xòe to nhưng cánh cong cong trở lên như lòng thuyền, ngoài đầu hơi đỏ đỏ, nhụy cái to và rất dài, đặc điểm cây mai này vỏ rất dày, dễ tháp ghép; Mai Vàng Lá Trắng, Đài Hoa Có Sọc Xanh, là đọt non màu tím đỏ, hồng diệp mai, nhưng khi lớn già toàn bộ tàn lá chỉ có một màu trắng tinh, không có lộn màu lục diệp tố màu xanh nào, hoa chùm, cuống hoa màu xanh và 5 lá đài đều có sọc xanh nhỏ theo chiều dọc ở ngay chính giữa, hoa có 10-12 cánh vàng sậm khá to; Mai Vàng Nhiều Cánh: Mai 9 Cánh; Mai Giảo 12 Cánh Thủ Đức; Mai 12 Cánh Bến Tre; Mai 18 Cánh Bến Tranh; Mai 12-24 Cánh Tư Giỏi; Mai 24 Cánh Cử Long; Mai Cúc 24 Cánh Thủ Đức là loại cúc mai vì có 3 từng cánh, hai từng bên ngoài to lớn, còn từng cánh bên trong xoắn lại như nhụy, giống như hoa cúc nở thẳng, xòe cánh bên ngoài vàng tươi rất đẹp; Mai 32 Cánh Ba Bi, đặc biệt loại này khi tàn, rừng hết, ít có đậu thành hạt để làm giống gieo trồng; Mai 24 Cánh Huÿnh Tỷ do ông Huÿnh Văn Tỷ nhân giống ra; Mai 24 Cánh 9 Đợi; Mai 48 Cánh Gò Đen, đây là loại hoa mai nổi tiếng, hoa màu vàng có 48 cánh, tròn đẹp; Mai 120-150 Cánh Bến Tre, giống như Cúc Mâm Xôi, nở tròn to đẹp; Mai Trắng còn gọi là Bạch Mai: Mai Mù U, có một lịch sử rất nổi tiếng, bắt đầu từ bảy cây mai Mù U chùa Gò ở Phú Lâm, trích theo bài báo của ông Bảo Định Giang năm 1995, cây mai chùa Gò đã có trên 300 năm, ở trên một ngọc đồi thoai thoải chung quanh là ruộng, dưới chân là ao hồ đầy sen hồng. Cảnh trí rất là hấp dẩn khách du ngoạn, nhất là các nhà thơ và các thi nhân đương thời lúc nào cũng hướng về quê hương xứ sở cho nên cây mai chùa Gò là một đề tài gây cảm hứng cho nhóm ‘Thi xã Bạch Mai‘gồm có: Phan Văn Trị, Trần thiện Chánh, Hồ Huấn Nghiệp, Nguyễn Thông, Huÿnh Mẩn Đạt..,Mai Trắng Cổ Cò; Mai Trắng 10 Cánh Tân An; Mai Trắng Cánh Nhọn; Mai Trắng Miến Điện, còn gọi là mai trắng Long Xuyên, mai Đốm hay mai Cẩm Thạch là do màu lá và nơi xuất xứ, là cây mai trắng đẹp nhất trong các loài hoa trắng, hoa có 5 cánh to, màu trắng tuyền nở thẳng, lá lúc non có màu trắng, lúc già màu xanh nhưng đa số lẩn lộn có đốm trắng, đốm xanh nên gọi là mai Đốm, giống như màu Cẩm Thạch vậy; Mai Trắng Chùm; Mai Trắng Mã Lai; Mai Trắng 10 Cánh Bến Tre; Mai Chiếu Thủy : loại lá to, lá trung, lá kim, lá bạc, hoa chùm nhiều cánh, hoa chùm nhiều cánh lá đốm; Mai Chỉ Thiên như cây mai chiếu thủy lá to nhưng lá hơi tròn, hoa 5 cánh to, màu trắng tinh, chïa thẳng lên trời; Mai Đỏ : loại 5 cánh, Hồng Mai, loại Trung Quốc; Mai Tứ Quý; Nhất Chi Mai, cây mai này có tên là mai, nhưng không phải họ mai, vì vóc dáng, tàn lá, nhựa, hoa, đều không giống cây mai vàng, cây có thân to, lá rộng và nhọn, hoa cọ cánh màu đỏ đẹp, nở hai ngày thì tàn, kết trái bằng đầu ngón tay, trong có 3, 4 hạt rất dễ trồng, giâm cành cũng sống được; Mai Xanh: Mai Phước Lộc Thọ, Mai Xanh Phớt; Mai Thau; Mai Kem; Mai Kem Mới; Mai Cam Mới; Mai Hồng Sứ; Mai Đen Bình Giả:ở Bình Giả có cây mai đen 5 cánh màu đen móc móc. Mai Thúy Vũ : đây là cây mai rất đặc biệt khi con chim Thúy Vũ đến đậu thì năm đó mới có nụ và nở hoa, nó có một câu chuyện thật dài dòng về loại hoa này, hoa màu vàng nhạt. Nói chung các loài hoa mai đều đẹp, mỗi cây có một sở trường riêng, như hoa nhỏ thì sai hoa, hoa xấu thì lâu tàn, hoa hương thì thơm nhưng tất cả đều nở rộ vào đầu Xuân.

Đúng như cái tính đặc thù của ông cha ta là khi đi đến đâu thì phong tục tập quán theo đến đó nên sau ngày 30 tháng tư năm 1975, người Việt chúng ta đã có mặt khắp nơi trên thế giới, đông nhất là Hoa Kÿ mà có hai tiểu bang người Việt đông nhất là Cali và Texas mà Texas chỉ có thành phố Houston có nhiều người Việt hơn cả nên những giống cây trồng tại vùng nhiệt đới Việt Nam đã được mang lén sang đây rất nhiều từ rau om, rau rút,sâm nam.. trong đó có các giống hoa Mai, họ đem hột ngay cả đến cây con bỏ bọc nylon dấu trong áo khoác để tránh Hải Quan nhưng khi trồng lên cây lớn thì hoa nở ra nhỏ quá hoặc không đúng vào dịp Xuân nên trông không đẹp, có năm trời quá lạnh nụ rừng hết . Do có một loài hoa màu vàng nở vào dịp Xuân giống như hoa mai đó là Liên Kiều còn có tên là Trúc Căn, Hoàng Thọ Đan, Hạ Liên Tử (Lian Quao)-tên khoa học là Forsythia suspense, họ Nhài (Oleacea) và người Mỹgọi là Forsythia, Golden Bells, thay thế cho Hoa Mai để cắm vào bình khi mùa Xuân đến.

Ÿ VN, cây mọc nhiều ở các vùng Sơn Tây, Hà Nam, Hà Bắc; ở Trung Hoa có Hồ Bắc, Cam Túc. Hoa Liên Kiều khác với Hoa Mai là hoa màu vàng tươi, đài và trang hình ống xẻ thành 4 thuÿ như quả chuông, từ đó có tên Golden Bells là quả chuông vàng. Hoa Liên Kiều dùng làm thuốc: có tính kháng khuẩn, siêu vi trùng; chống nôn mửa; dùng trong niệu khoa và nhãn khoa.

Nói đến cái đẹp của Mai không những ở hoa mà còn ở cành cây mà người chơi thường gọi là ‘cái thế‘. Theo nhận xét của Thuÿ Vân trong bài ‘Tết nói chuyện Hoa Mai’ như sau:

50
Cánh hạt chớm nở
Ảnhmaihoang84

‘Cành Mai có những nét ngoạc rất bất ngờ: đã kÿ cổ lại cương nghị, xương kính; những đường uốn cong dịu dàng; những nét đâm ngang những cành sổ dọc rất mạnh, đang thế đi ra cành mai bỗng ngoạc trở lại một cách đột ngột, bất ngờ làm cho con mắt người thưởng thức phải đổi hướng một cách thích thú; rồi bỗng cành mai lại chỉa vút lên không và giữa một cái ngoạc rất ‘chướng ‘ đó lại bỗng nở ra một cành hoa vàng rất đột ngột, lại có cành tưởng là chỉa về bên trái thì thình lình ngoạc xuống không báo trước, rồi lại chïa về bên phải như lằn chớp xẹt và trên đó mang cả một chùm hoa mãn khai chen lẩn hàm tiếu và búp hoa chưa trổ .’

Hoa mai rất thơm, nhưng rất khó thưởng thức hương mai bởi vì nó là một thứ ‘ ám hương‘. Tiết trời càng lạnh, mai càng tỏa hương thơm ngát; nhưng nếu tâm người vọng động vì danh lợi quá thì khó lòng cảm được hương mai.

Trong thơ văn, Mai được ca ngợi vô cùng tận. Bởi vì Mai là loại hoa rất cao khiết, cương nghị. Mai trổ sớm nhất trong các loại hoa mùa xuân. Khi những lá mai già của năm cũ vừa rừng hết thì tiết trời càng lạnh ngắt. Hoa Mai đã chọn cái thời tiết lạnh nhất; không một sắc hoa tươi thắm, không một lá non trợ màu để làm xuất hiện của mình. Chính vì chỗ này người quân tử Phương Đông đã chọn hoa Mai để biểu hiện cho chí khí của họ. Hoa Mai cũng đã sớm đi vào những vần thơ có ý nghïa đaọ lý Đức Phật về Thiền mà ngài Mãn Giác Thiền Sư (1052-1096) thời Lý -Trần với bài thơ ‘Cáo tật thị chúng‘ được xem như đóa hoa tuyệt tác trong vườn thơ ca thiền học:

’ Xuân khứ bách hoa lạc
Xuân đáo bách hoa khai
Sự trục nhởn tiền quá
Lão tòng đầu thượng lai
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai
( Trích Thiền Uyển Tập Ánh )

Nghïa
Xuân đi trăm hoa rừng,
Xuân đến trăm hoa cười.
Trước mắt việc đi mãi,
Trên đầu già đến rồi.
Chớ bảo Xuân tàn hoa rừng hết,
Đêm qua, sân trước,một cành mai.

Bài thơ của Ngài đã không ngăn cách thời gian và không gian, nó toát lên cái nhiệm mầu của đạo lý là quá khứ, hiện tại và tương lai chỉ là một- nhành mai xuất hiện đã đánh thức cho mọi người cái cảnh giới mùa Xuân Giải Thoát - An Lạc, nếu ai đó đã thực tâm tu hành thì tự mình giải thoát vậy, một cách nhẹ nhàng, tự nhiên. Cho đến ngay cả Thiền Sư Quyền Quang (1254- 1334), vị tổ thứ ba của phái thiền Trúc Lâm đời Trần cũng đã có những vần thơ:


Còn nữa
Ghi chép và viết
ĐỨC & QUANG
 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member
Hoa Mai Hoa xuân Bách Hoa Khôi (tiếp theo)​

Vằng vặc trăng Mai ánh nước
Hiu hiu gió trúc ngậm sênh
Người hòa tươi tốt cành hoa lạ,
Mầu Thích Ca nào thử hữu tình ?
Hay :
Rắp xin trời hỏi lối lên,
Núi băng bóng lẻ, ngang nhiên chẳng đời.
Bẻ về, đâu để nắm chơi,
Màu Xuân muốn mượn cho nguôi bệnh già.
( Ngô Linh Ngọc dịch )

Vị danh tướng đời Trần từng đánh tan quân Nguyên ở bến Chương Dương, Trần Quang Khải (1284-1294) là thi khách thường nói ‘Giải đảo đông phong phú bất thi ‘nghiã là‘Đè ngược ngọn gió đông mà ngâm một bài thơ‘ hãy nói hoa mai trong bài thơ của ông là : ‘Bến đò lưu gia‘

Đò lưu cây cối ngất lưng trời
Thuở nọ xuôi Đông đã ghé chơi
Tháp cổ đình sông làn nước chảy,
Đền hoang mộ cổ sấu sành ngồi
Dư đồ phủ ấy bao nhiêu dặm ?
Non nước triều xưa trải mấy đời ?
Qua viếng, làng thơ đầu đã bạc
, Hoa mai như tuyết chiếu lòng vời
;

( Ngô Tất Tố dịch )

(Bến đò Lưu Gia , làng Lưu Xá , tỉnh Hưng Yên , nơi Lý huệ Tôn chạy lánh nạn, khi Quách Bốc làm phản )

Một thi nhân đời Trần, 16 tuổi đỗ Hoàng Giáp cùng khoa với trạng nguyên Mạc Đïnh Chi, đó là Nguyễn Trung Ngạn(1289 - 1370), người có thơ hay không kém gì đời Thịnh Đường, đã lấy cốt cách của Mai ví với cốt cách của chính mình:

Dã mai cốt cách nguyên phi tục,
Hải hạc phong tư tự bất quần .
Cốt cách mai rừng nguyên chẳng tục,
Phong tư hạc bể vốn không đàn.
( Tiểu luận văn học Mai Quốc Liên )

Nhưng đối với Mai, thi hào Nguyễn Trãi (1380 - 1442) hết sức ưu ái. Qua bài thơ chữ Hán ‘Đế Hoàng Ngự Sử Mai Tuyết Liên‘, thi hào đã giải thích:

Ái mai, ái tuyết, ái duyên hà ?
Ái duyên tuyết bạch, mai phương khuyết .
( Yêu mai, yêu tuyết vì đâu ?
Vì màu tuyết trắng, mai thanh cao . )
Và bài thơ Mai :
Giữa mùa Đông, lỗi thức Xuân Nam
Chi nở cực thanh tân
Trên cây khác ngở hồn Cô Dịch
Đáy nước ngờ là mặt Thái Chân
Càng thuở già, Càng cốt cách
Một phen giá, một tinh thần
Người cười rằng kén tài lương đống
Thử việc điều canh bội mấy phần.
( Nguyễn Trãi toàn tập )

Trong tập thơ nôm ‘Hồng Ân Thi Tập‘ đời Hồng Đức nhà Lê dưới thời vua Lê Thánh Tông (1442- 1497) đã diễn tả và ca tụng hoa mai như sau:

Dòng dõi giang lăng tiếng đã đồn,
Già còn hơn nữa thuở còn non
Xuân thêm cốt cách hương càng bột
Tuyết giúp tinh thần ngọc hãy còn
Kể mặt hay thông đều bạc tác
Theo canh chiếm bảng những em con (*)
Tiết là đá sắt thêm khe muộn
Sực nức danh thơm khiếp chẳng mòn.
( Hồng Đức Quốc Âm Thi Tập )

(*) Em con : bài thơ vịnh Mai của Vương Tăng nhà Tống có câu: ‘Tiển hướng bách hoa đầu thượng khai‘ (Hoa Mai nở trước các thứ hoa khác). Câu này có ý nói: Mai đã chiếm được hoa khôi rồi thì các hoa khác dự vào Hoa bảng đều là đàn em theo nối gót mà đi .
Thi hào Nguyễn Du lại tả cái phong thái tự do, siêu vượt khỏi những ràng buộc, khó khăn của cuộc sống và nói rõ được tính cao khiết, nhàn tản của các ẩn sỹ với hai câu:

51
Nghêu ngao vui thú yên hà
Mai là bạn cũ, Hạc là người quen.

Laị tả những dáng yêu kiều tao nhã, vë tươi mát và thần thái trinh khiết của chị em Thuý Kiều, Thuý Vân:

Mai cốt cách tuyết tinh thần
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười .

Cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, cụ Tam Nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến, một thi hào nổi tiếng đã dùng cây mai để diễn đạt tâm sự cô đơn của mình trong lúc giao thời, khi hai nền văn minh Đông-Tây mới khởi đầu gặp gở. Những vần thơ trong bài vịnh cây Mai đã hình dung được loại cây quý nói trên:

Chẳng hay gốc tích nơi nào ?
Ngẩu nhiên năm trước, trồng vào vườn ta
Lá chưa mọc, đã đầy hoa,
Hoa tàn lá mới rườm rà đua tươi
Xanh tươi hơn mọi cây rồi
Mà hương thanh lại khác vời trăm hoa
Ong say hôm sớm mặn mà
Người; đời hờ hững thực là đáng thương.
( Đỗ Ngọc Toại dịch )

Nhà thơ Chu Mạnh Trinh, nổi tiếng với những bài thơ lãng mạn, vần điệu trau chuốt, nhẹ nhàng, cũng đã tụng mơ lạc bước giữa rừng mai :

..Lác đác rừng mai chim cúng trái
Lững lờ khe yến cá nghe kinh
Thoảng đâu đây một tiếng chày kình
Khách tang hải giật mình trong giấc mộng ..



Trong văn học, các nhà thơ tiền chiến cũng đã bộc lộ tình cảm mình qua dáng người con gái núp mình dưới gốc cây mai già như thi sỹ Thế Lữ trong bài thơ ‘Giây phút chạnh lòng‘ :

..Em đứng nương mình dưới gốc mai
Vịn cành sương đọng, lệ hoa rơi
Cười nâng tà áo đưa lên gió
Em bảo : hoa kia khóc hộ người .

Hay thi sỹVũ Hoàng Chương với Tïnh Liêu Trai :

.. Rượu ngấm say nằm dưới gốc Mai
Khói sương tha thướt áo bay dài
Đam mê trở gối - ồ trăng lặn
Rêu biếc còn ghi nhẹ dấu hài.

Và trong thế kỷ thứ hai mươi, ở miền Nam chúng ta ra đời ‘Bạch Mai thi xã‘, qui tụ những cây bút tên tuổi thời bấy giờ như Phan Văn Trị, Trần Thiện Chánh,Nguyễn Thông.. có người cho rằng biểu tượng của Bạch Mai Thi Xã là cây mai trắng ở chùa Gò, Phú Lâm thời ấy- cùng thời gian sau tại Nha Trang, Thi sỹQuách Tấn cùng một số nhà nho đã thành lập ‘Hoàng Mai Thi Xã‘ với các cụ Phan Bá VÏ, nhà nho Trần Khắc Thuần, cụ đề Ngô Văn Nhượng tại rừng Mai Phước Hải (1954- 1975).Bài thơ ‘Sau Trước’ của cụ Quách Tấn nói về Mai:

Trước tết mai là hoa Sau tết mai là củi.
Trước bao nhiêu nâng niu Sau bấy nhiêu hất hủi
Nâng niu mai chẳng mừng! Hất hủi mai chẳng tủi!
Ngàn trước gẩm nghìn sau, Khe trong lòng bóng núi.
(Tràng hạt ngũ ngôn).

Ngay cả cụ Đào Tấn, một nhà thơ nổi tiếng, một nhà viết tuồng xuất sắc, rất yêu thích cây mai vàng. Cụ đã sống vì cây mai và chết vì cây mai ! Chính tay cụ đã trồng một vườn mai ở trước sân nhà, tại xã Vïnh Thạnh với câu liễn:

Dỹ vi danh tự, vi viên phố
Diệc hữu nhân duyên, hữu tính tình
Vườn Mai
( Đã nên tên hiệu tên vườn Phong nhã văn chương, mai cốt cách Âu cũng mối duyên, mối nợ Thanh cao chí khí, tuyết tinh thần .)

Cụ suốt đời chăm sóc cây mai vàng, lấy hiệu là Mộng Mai, Mai Tăng và cụ đã chọn núi Huÿnh Mai để gởi nắm xương tàn như vậy ít có ai gắn bó, yêu thích cây mai vàng suốt đời như cụ.

Ai mà không biết đến cố thi sỹ Bùi Giáng, ông điên hay khùng ai nào có biết, với vần thơ mộc mạc và bình dị, thi sỹđã dùng những danh từ của ‘nhà quê‘ chúng ta trong thơ của ông quá thần kÿ và độc đáo làm sao. Trong tập thơ Chớp Biển, thi sỹđã viết bài thơ ‘Những Nhành Mai‘:

Những nhành mai sớm sương bên lá
Những nhành liễu chiều gió bên cây
Cũng lay lắt bởi đời xuân em ạ
Thế nên chi anh cũng viết giòng này.

Hồng vàng tụ bữa kia em có thấy
Nước xuôi giòng là cổ độ nhìn theo
Tuổi mười sáu bây giờ lên gấp gảy
Mộng miên man là mây phủ lưng đèo
Buồn phố thị cũng xa bay như gió
Cộ xe nhiều cũng nhảy bổng như hươu
Bờ cõi dựng xuân xanh em còn đó
Bến đào nguyên anh khoác áo khinh cừu

Tìm theo dấu chân người xưa tư lự Ở bên đường ngóng dõi khánh vân bay Mờ con mắt một lần lên tiếng thử Em ồ em, anh nói một lời này.

Hay:

Niềm đau quá khứ dụm dành
Của tin để lại ngọn ngành tương lai
Làm ghi gọi chút một vài
Một lời vâng tạc thiên thai đá vàng
Mai sau trùng ngộ hàng hang
Những tờ vần điệu thênh thang đoạn trường.

Đã nói đến những nhà thơ Việt nam thì không làm sao không nhắc đến những nhà thơ nổi tiếng Trung Quốc như Vương Duy (699-759) với bài thơ Tạp Thi:

Quân tư cố hương lai , Bạn từ quê xưa đến ,
Ứng tri cố hương sự . Tất rõ chuyện quê xưa .
Lại nhật ỷ song tiền , Khi đến , bên song đẹp,
Hàn mai trước hoa vị ? Mai lạnh nở hoa chưa ?
( Trần trọng San dịch )

Còn nữa
Ghi chép và viết
ĐỨC & QUANG
 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member
Hoa Mai Hoa xuân Bách Hoa Khôi (tiếp theo)


Thi sỹLô Đồng (790- 835) với bốn câu thơ cuối bài thơ Hữu sở tư :

.. Mỹ nhân hề !
Mỹ nhân ! Bất tri vi Mộ vũ hề !
Vi triều vân ? Tương tư nhất dạ Mai hoa phát,
Hốt đáo song tiền nghị thị quân !

Dịch thơ :

Mỹnhân này hởi mỹ nhân !
Biết rằng mộ vũ, triều vân đâu giờ ?
Đêm nằm trắn trọc tương tư,
Thấy hoa mai nở vội ngờ bóng ai ! ( Á Nam Trần Tuấn Khải dịch )

Hai thi sỹ La …n (833- 909) và Lâm Bô (967- 1028) mỗi vị cũng đều có bài Hoa Mai như sau :Chúng phương dạo lạc dọc tiên nghiên,
Chiến tận phong tình hướng tiểu viên.
Sơ ảnh hoành tà thuỷ thanh thiển,
Ám hương phù động nguyệt hoàng hôn.
Sương cầm dục há tiên thâu nhãn,
Phấn đìệp như tri hợp đoạn hồn.
Hạnh hữu vi ngâm khả tương hiệp,
Bất tu đàn bản cộng kim tôn.
( Lâm Bô ẩn sỹđời Tống )

Dịch thơ :

Giữa đám hoa tàn giữ vẻ tươi,
Vườn còn một mảnh đẹp mười mươi.
Cành thưa ngả bóng ngang lòng nước,
Hương thoảng vườn trăng lóe góc trời.
Muốn đậu, mắt chim còn lắm lét,
;Nghe hơi, hồn bướm cũng mê tơi.
Thơ ngâm sẵn đó may gần gụi,
Lọ phải sênh khua với chén mời.
( Nguyễn Văn Tú dịch )

Với hai câu thơ ba và bốn ở trên được đúc lại thành câu thơ sau :

‘Ám hương phù động ảnh hoành tà ‘ Cụ Giản Chi dịch là :
‘ Chập chờn hương thoảng,
bóng cành xiên ngang ‘.

Các thi nhân khen rằng chỉ có bảy chữ mà tả hết được cái đẹp của mai, không thêm bớt được một chữ. Thật thế, loài Mai khả ái ở cái vẻ lãng mạn và ở cái hương thơm của nó. Hoa mai thật cao khiết, không để nửa hạt bụi làm ô nhiễm, tự bằng lòng sống nơi rừng hoang, vườn nhỏ với cảnh nhà đơn sơ tranh, tre mà thôi. Thi sỹVương Kÿ với bài Mai, Thiền sư Hy Vân ( ? - 850), Lư Mai Pha với bài Tuyết Mai, Đà Tuyết Cần với bài phú ‘ Được Hoa Mai Đỏ ‘ hay Lục Du (1125 - 1210) với bài ‘ Mai hoa tuyệt cú ‘:

Văn đạo mai hoa sách hiểu phong,
Tuyết đôi biến mãn tứ sơn trung.
Hà phương khả hóa thân thiên vạn,
Nhất thụ mai hoa nhất Phóng ông.

Dịch nghiã:

Nghe nói gió sớm về thì hoa mai nở, như đống tuyết phủ khắp những quả núi bốn xung quanh. Ví có chước gì cho thân này hoá thành nghìn thành vạn; để dưới mỗi gốc Mai có một ông Phóng. (Ông Phóng chính lá Lục Du)

52
Cánh hạt đêm cuối đông
Ảnh maihoang84

Dịch thơ :

Gió sớm tin về mai nở bông ,
Tựa làn tuyết trắng khắp non trùng .

Ðớc gì thân hóa thành muôn ức ,
Mỗi gốc Mai là một Phóng ông .

Còn thi hào Tô Đông Pha (1037 - 1101) với những bài thơ nổi tiếng như Vịnh Mai Hoa hay Hồng Mai như sau :



Tuyết lý khai hoa khước thị tân,
Hà như độc chiếm thượng Xuân thời.
Dã tri tạo vật hàm thâm ý,
Cố dữ thi chư phát diệu tư.

Tế vũ ấp tàn thiên khỏa lệ,
Khinh hàn sấu hủy nhất phần cơ.
Bất ưng liệu lạp yêu đào hạnh,

Bán điểm vi toan dỹtrước chi .
Dịch thơ :
Dưới tuyết hoa khai ngờ đã dứt,
Sao như ngự chiếm trước đài Xuân.
Cũng hay tạo vật dường thâm ý,
Cố phớt màu son tô dáng xuân.
***

Mưa nhỏ ấp thừa ngàn hạt lệ,
Lạnh se gấy mất một phần da,
Chẳng cùng chung chạ hoa đào hạnh,
Chịu chút buốt tê điểm đã cành.
( Lý Trân trích dịch )



Trong bộ tranh tứ quý ‘ Mai, Lan, Cúc, Trúc ‘, thi sỹ Tuệ Sơn đã thư họa như sau :

Mai

Bắc phong suy đảo nhân
Cổ mộc hóa vi thiết
Nhất hoa thiên hạ Xuân
Vạn lý Giang Nam tuyết .

Dịch thơ :
Gió bấc thổi xô người
Cây già thành ra sắt
Hoa nở khắp trời Xuân
Muôn dặm Giang Nam tuyết ‘
( Hoàng Văn Phước sưu tầm và dịch )

Hoa mai không những được khen tặng trong những vần thơ mà còn được trang trí trên những bộ đồ trà có cây mai làm đề tài, nổi tiếng nhất là bộ chén dïa trà ‘Mai Hạc‘ có câu thơ Nôm trích trong truyện Kiều của Nguyễn Du: ‘Nghêu ngao vui thú yên hà, Mai là bạn, hạc là người quen‘, cây Mai ở bộ chén dïa này vë theo kiểu chữ ‘ Nữ ‘. Cây mai uốn cong rất nhiều hoa , một tảng đá và một con chim hạc đứng trên tảng đá . Câu thơ viết theo hai cách : 6/ 2/ 6 hoặc 6/ 8 theo dòng dọc kiểu chữ nho. Chén dïa màu men xanh ngọc và ký hiệu hãng ‘Ngoạn Ngọc‘ chế tạo. Cũng hình vë này nhưng có loại chén dïa có đề cầu thơ chữ Hán ‘Hàn mai xuân tín tảo, Tiên hạc táo chi đầu‘ tức là cành mai báo tin xuân về sớm, Tiên hạc đầu cành ríu rít kêu; hiệu ‘Nhã ngọc‘. Một bộ chén diã khác vë một cành mai rất đẹp, không có hoa nở chỉ có cành và búp, không có lá. Dưới gốc mai có mấy tảng đá lớn nhỏ khác nhau, có cỏ non và đầy rêu. Một cây cầu nhỏ vắt ngang con suối, một cao sỹcưởi lừa qua cầu đi trước, một tiểu đồng vác một cành mai đi theo sau. Bên kia chén đối diện với tranh vë có câu thơ ‘Lộc thán mai hoa sấu‘ viết thành hai dòng: ‘Lộc thán mai‘ ở dòng thứ nhất, ‘Hoa sấu‘ ở dòng thứ hai, dưới hai chữ này có khuôn dấu thành sáu vị trí đối nhau. Câu thơ này vốn là của Khổng Minh trong Tam Quốc ‘Kÿ lộ quá Tiểu Kiều, độc thán mai hoa sấu‘, có nghiã là: ‘cưởi lừa qua cầu nhỏ, để kiếm cành mai gầy‘. Ngoài ra còn có những bộ chén dïa như Mai điểu - Mai trúc; Tô canh Ngọ (1810) vë cành mai, đïa Nguyệt mai với bài thơ Nguyệt mai trên chiếc đïa chè sứ men lam đường kính 17 cm, cao 2, 5 cm, ký hiệu Ngoạn Ngọc.

Ngoài ra người ta còn vë hoa mai trên tranh và viết lên những bài vịnh Hoa mai như Ngô Trọng Khuê, hiệu Nguyên Mai đạo nhân, từng được ngắm xem một cuộn tranh vë mặc mai (vë bằng mực Tàu). Cuộn tranh có trăm bài vịnh hoa mai do Chỉ Chỉ sanh thư đề phiá sau; Nguyên mai đạo nhân xưng tán là Song Tuyệt.

Còn về cuộn tranh ‘ Thiết cán hàn hương ‘ của Văn Hoành Sơn đời Minh vë, dài trên ba xích cũng có thơ đề ‘ Mai hoa bách vịnh ‘ phiá sau ( thật chỉ đuợc 96 bài ). Cuộn tranh gần hai trượng, tranh vë thơ văn, chữ viết đều, hay, đẹp, bề thế nhã quan.

Nói về ‘ Họa pháp cây Mai’, xưa xay đã có biết bao nhiêu danh họa của ta, của Trung Hoa, của Nhật, và Đại Hàn- đã vë, nhưng thử hỏi đã có mấy ai được thành công?

Ngay như Vương Duy (701-761) được coi là vị tổ sư Nam Tông hội họa, có nhiều bức họa nổi tiếng để đời, nhưng vẩn chưa được liệt vào giới họa sỹcó biệt tài vë Mai.

Họa sỹcó tài vë Mai có lë đứng đầu chỉ có Đằng Sương Cát, tự là Thắng Hoa sinh vào thế kỷ thứ IX, khi vë mai nét bút của ông tuy rắn rỏi và đều nhưng lại có thần. Người đương thời cho rằng do ông có tư tưởng cao siêu, tâm tư khác thường nên mới vë được như vậy.

Đời Nam Tống có Mã Viễn với Mai thạch khê phù đồ ( Mai,đá, khe, viẹt trời.)

Đời Nguyên (1277-1368) có Ngô Trấn, Vưong Miện với Mặc mai đồ.

Kế đó, phải kể đến những danh họa Từ Hi sinh vào thế kỷ thứ X, Vũ Tích sinh vào đời Đường; Trâu Phục Lôi và Vương Miện sinh vào thế kỷ XIV.. hai ông sau này có biệt tài vë Mai theo lối thuỷ mạc.

Đã nói tranh thì cũng phải nói những nghệ nhân điêu khắc trên những tấm gỗ quý như Trắc, Căm Xe, Nu, Cẩm lai, Bờ Mu hay Mun v ..v.. thành những khay trà đẹp với hình dáng một chiếc lá lớn hơn bàn tay có thể đựng một chiếc bình trà Mãnh Thần với bốn chén sứ Giang Tây có khắc hình một cành mai nằm phiá mặt đáy khay ôm trọn, có hai con thằn lằn ngóc đầu lên liếm mặt trên khay (đây là vật gia bảo của gia đình tôi trên ba đời) hoặc họ khắc một cành hoa mai trổ hoa xum xê trên một tấm bình phong nhỏ để thờ trên bàn thờ ông bà có cẩn xa cừ. Hay thư pháp của những nhà danh nho mà trong quyển Câu Đối, Nguyễn Văn Ngọc có nhắc đến Nguyễn tư Giản, ông nghè Dụ, ông nghè Tuyển đã đỗ về khoa bút thiếp như câu đối:

‘Hỷ kiến hồng mai sơ kết tử
Hàn khan lục trúc hựu sinh tôn‘.

Còn nữa
Ghi chép và viết
ĐỨC & QUANG
 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member
Hoa Mai Hoa xuân Bách Hoa Khôi (tiếp theo và hết)


Chơi hoa mai cũng có phần cầu kÿ, đó là thú chơi cây kiểng - cây đẹp phải có chậu đẹp, mới làm tăng thêm giá trị cây kiểng. Đối với những cây mai cổ thường trồng trong những chậu to lớn, chạm trổ đẹp, cẩn đá màu, cẩn miểng chén kiểu, theo hình Long, Lân, Quy, Phụng rất là sắc sảo, thì trở nên quý giá vô cùng. Có nhiều chậu có mang những nhiều câu chữ nho đầy ý nghiã như : Lan quế đằng phương, Vinh hoa phú quý, Phước Lộc Thọ, Tùng hạc diên niên, Đáo mã thành công, Tam dương khai thái, Bạng duật tương trì - Ngư ông đắc lợi,Thần đồng vấn Khổng Tử.. Bây giờ còn nhiều chậu mới như chậu Bát Tràng, chậu sứ đất Giang Tây -Trung Quốc với các hình dáng trẹt như khay, như mâm, như dïa, để trồng cây dạng Bonsai, nhẹ nhàng, tiện gọn, mang đi chơi trang trí nội thất, để trong phòng khách rất xinh xắn, vui tươi trang nhã, rất lịch sự.. đôi khi còn thể hiện nét phong thủy trong căn nhà mình hay nơi kinh doanh..

59
Mẫu tử
Ảnh maihoang84

Nhưng khi đã có cây mai cổ và cái chậu đẹp thì người chơi phải biết đến cái thế của cây mai và uốn nó theo cách ‘âm dương‘; cây uốn theo ‘dương’ là cây ‘trung bình’, thân thẳng đứng, tượng trưng cho nam giới, cho người chồng, người cha trong gia đình. Chữ ‘Trung‘ theo chữ nho có nghïa là đứng giữa chữ ‘bình‘ theo chữ nho có nghïa là dáng trung bình hay đứng chính giữa và thường theo các thế: Trực quân tử, Trực liên chi, Trung bình ngay, Trung bình công. Còn cây uốn theo ‘âm‘ thường là cây mẩu tử sửa theo các thế: Tam cang ngũ thường, Tam tùng tứ đức. Tuy nhiên , khi cây mẩu tử đã được đúng thế, có khi cây tử chết, thiếu cây tử thì có thể trồng cây tử thêm sát bên cây mẩu, trường hợp này gọi là ‘minh linh dưởng tử‘ vì coi cây tử là con nuôi..Ngoài ra còn những thế khác là Tiều phu quải tử, Nghinh phong, Xuy phong, Long thăng, Long giáng, Vũ trụ, Nhất trụ kình thiên, Thất hiền thiết chi, Hồi đầu, Lão cán trường chỉ. Còn trường phái uốn kiểng tự do ngày nay có sáng kiến ra thế ‘Sơn thủy - Tứ Diện‘, đôi khi người ta còn uốn thành những con thú rất công phu như cây mai hóa long, gốc mai hóa hổ, cây mai thành chùa, thành miễu, thành lư hương, thành tháp..v..v.. Ngày nay chúng ta còn chơi cây mai bonsai, cây mai ghép nhiều màu, hoàn toàn tự do, dáng vóc bé nhỏ và thanh tao.

Vậy nhân dịp này, tôi cũng muốn giới thiệu với quý bạn những vườn trồng hoa mai ở quê nhà Nhatrang - Khánh Hòa của tôi mà tôi đã có dịp thăm viếng và thưỏng ngoạn trong những năm tháng còn ở quê nhà: trước nhất là phải nói đến vườn mai nhà Thầy Giáo Huÿnh Kÿ Ngộ ờ ngay đầu cầu gỗ Thành, gần trường Tiểu Học Phú Lộc có khoảng gần hai chục cây loại lớn trên hai, ba bốn chục năm; tiếp đến vườn mai của vợ chồng anh chị Phoa gần nhà thầy giáo Ngộ,vườn mai cùa chú Ba Dọng ở Phú Ân Bắc, vườn cây kiểng của anh Trịnh Thiên Tứ ở ngã ba Thành, vườn mai của chị Hùng ở Vïnh Lương..v..v.. nhưng các bạn đi du Xuân vào dịp Tết đều thấy nhà nào cũng có trồng một hai cây Mai, ở thành phố Nha Trang- nhất là vùng Phước Hải, ngay cả trong ngõ hẻm cũng có, còn trên Thành trước nhà ai cũng có một cây mai già đang trổ bông vàng rực, chào đón mùa Xuân.

Mai là người và người là mai. Cây Mai ở đây là cây mai đẹp cương nghị, cao khiết và trang nhã: cây đẹp của văn chương và triết lý Đông Phương hay cây hoa văn hóa.

Ghi chép và viết
ĐỨC & QUANG
 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member

Lên núi hoa Mai vàng (sưu tầm)


60


Ảnh minh họa maihoang84
Ở miền đất võ Bình định có nhiều đồi mai, núi mai mà mùa xuân đến nở vàng cả trời đất. hoa mai nở cho cả vùng núi một cái tên kiêu hãnh: hoàng mai - núi hoa mai vàng. ấy là ngọn núi ở quê hương ông quan đào tấn. ông mê hoa mai, yêu hoa mai đến nỗi hình ảnh hoa mai lúc nào cũng chiếm trọn tâm hồn ông. ông lấy mai đặt làm bút danh, bút hiệu của mình: mộng mai. có lúc đi tu, ông cũng lấy tên là mai tăng. các tác phẩm văn thơ cũng đặt tên mai: mộng mai ngâm thảo, mộng mai thi tồn, mộng mai từ lục, mộng mai văn sao…

Đào tấn (1845-1907) người làng vinh thạnh, xã phước lộc, huyện tuy phước, tỉnh bình định. ông là vị quan to dưới triều nhà nguyễn, ba lần làm tổng đốc, bốn lần giữ ấn thượng thư nhưng suốt đời sống thanh liêm, trong sạch như đóa hoa mai. tuy không có gan đi theo cần vương nhưng ông đã ngầm giúp đỡ phan bội châu, ủng hộ phan chu trinh, đồng tình cùng mai xuân thưởng chống thực dân pháp.

đào tấn là một nghệ sĩ tuồng xuất sắc, một nhà thơ, nhà từ khúc lỗi lạc. ông là tác giả hàng chục pho tuồng, mỗi pho diễn vài đêm không hết. ông lại có công lập ra "học bộ đình" để đào tạo ra những diễn viên tài danh trong làng tuồng. ông có gần 1.000 bài thơ, từ khúc, tản văn, liễn đối… mà đời sau sưu tập, dịch, in ấn trong 4 tập giá trị.

đào tấn cũng đã mấy lần bị cách quan phải về hưu non tại quê nhà. cách nhà ông chừng hai cây số theo hướng bắc có dãy núi đá mọc rất nhiều mai. mùa xuân, hoa mai nở vàng cả núi. hương mai dịu nhẹ lan tỏa khắp đất trời. ông ngày ngày lên núi đi trong rừng hoa mai, ngây ngất ngắm hoa rồi ao ước:

nhàn hướng mai phong bốc thọ viên

thạch đầu cao cứ tiếu vô ngôn

mai sơn tha nhật tàng mai cốt

ưng hữu mai hoa tác mộng hồn

(mộng mai ngâm thảo)

mịch quang tạm dịch:

lên đỉnh non mai tìm đất thọ

đứng trên hõm đá lặng im cười

non mai rồi gửi xương mai nhé

ước mộng hồn ta hóa đóa mai.

khi đào tấn mất, theo ước nguyện của ông, mộ ông được đặt trên núi hoàng mai để xương thịt hồn phách ông hòa trộn cùng hương sắc hoa mai. nhà thơ xuân diệu viết về đào tấn: "hoa mai vàng mỗi mùa xuân ở quê nhà đã hóa mộng hồn đào tấn. ông da diết muốn hồn mình làm đóa mai và chính hoa mai cũng mang tâm hồn đào tấn rồi".

mộ đào tấn ở lưng chừng núi hoa mai vàng, giản dị như nơi yên nghỉ của một người dân bình thường. trụ biểu bên ngoài có đề đôi câu đối của hà đình tướng công nguyễn thuật, tổng đốc thanh hóa:

- công trì công vọng, triều quận thông xưng, tố chí hoạch thân, cự chỉ hồng nhân nhưng công, minh gia cốc bích;

- năng ẩm năng ca, anh hùng bản sắc, trầm duyên phao thước, cảnh hướng linh phong tịnh độ, tu đáo mai hoa.

nhà nghiên cứu vũ ngọc liễn dịch nghĩa:

- tài năng ngài, ước vọng ngài, trong triều ngoài quận đều ngợi khen (vì ngài) mong muốn thi thố chí lớn, đâu phải vì cương vị tổng đốc núi hồng mà sáng ngời ngọc quí;

- vừa nâng ly vừa ca hát (ấy là) bản sắc kẻ anh hùng, nợ trần rũ sạch, tìm đến cõi phật chùa linh phong tu thành đóa hoa mai.

núi hoàng mai ngày nay đã thưa nhiều hoa mai vàng. nhưng ngày xuân lên núi hoàng mai thăm đào mộng mai tiên sinh, ta như đã gặp được hồn đào, hồn mai trong mỗi sắc hoa dáng cỏ. từ đây nhìn xuống làng xóm dưới chân núi, thấy vườn tược xanh tươi, ruộng đồng trù phú, sông suối uốn lượn như tranh khiến hồn ta nhẹ nhõm gặp được tứ thơ xuân tuyệt tác của đào công vậy.

sinh thời, cố thi sĩ bế kiến quốc khi lên núi hoàng mai thăm đào tấn đã có một bài thơ rất hay khái quát cuộc đời đào tấn:

người đã sống cái thời mọi điều đều đảo ngược
… chưa biết cách giúp dân nhưng lòng phải thương dân

cứu nước chưa có đường, nhưng xót xa với nước

anh hùng chưa làm theo nhưng khác kẻ gian thần
… người đã ngóng phương trời gửi lại gánh non sông

non sông ấy chuyền vai bao thế hệ.

Ngày xuân lên núi hoàng mai ngắm đóa mai vàng rực tươi trong nắng, tưởng như bắt gặp tâm hồn mộng mai tiên sinh đang chìm đắm trong những suy tư thời cuộc.

. Nguyễn văn Chương
 

maihoang84

Member
Bài thơ - Vịnh cây mai


62
Gió lộng
Ảnh maihoang84


Ngày Tết được lộc cây Mai
Gốc chắc, xù bám sâu lòng đất
Một nhánh vươn cao
Một cành lả lướt
Tạo thế âm dương - tà trực

Chắc người cho Mai nhắn gửi
Hãy là Mai mọc nơi miền đá
Cứng khoẻ như Mai,
Mềm mại như Mai

Một cánh hoa Mai
Một nụ hoa Mai
Bám trên thân cây mỏng gầy
Nhỏ bé giữa đất trời

Nụ cứ hồng
Hoa cứ vàng(trắng)
Bên những chiếc lá xanh
Khiêm nhường sống qua
Hạ
Thu
Đông
Để đến mùa xuân khoe sắc...

Mồng 5 tết Bính Tuất -- 2006


Lời bình daiviet_nguyen

Kết thúc, tôi xin chép hầu các bác bài thơ mai sau đây. Tác giả là một kỳ nhân của thế kỷ thứ 21.
Đồngbào trong ngoài nước, nghe danh tiếng ông ai cũng kính sợ -- Văn võ song toàn, thời này khó tìm được người thứ hai.

Theo thiển ý của tôi, trong suốt chiều dài lịch sử Việt Nam ở cả quốc nội, và hải ngoại chưa ai sáng tác được bài thơ mai nào hay như bài này -- Những bài thơ mai nổi tiếng của các cụ Cao Bá Quát, cụ Lê Cảnh Tuân; tôi nghĩ cũng mờ nhạt trước bài thơ trên. Khả năng sử dụng chữ của tác giả phải nói là hơn cả cụ Tiên Điền Nguyễn Du một bậc.

Tôi rất thích bài thơ này. Tuy chưa thuộc nằm lòng. Tôi mong các bác cũng thưởng thức được trọn vẹn nghệ thuật tính của bài thơ mai trên-- Diễm phúc này tôi đã được hưởng.

Tôi chỉ có thể nói ngôn ngữ của bài thơ có sức gọi sóng vào lòng và hoàng hôn lên mắt biếc...

maihoang84

Cảm ơn daiviet_nguyen đã chia sẻ bài thơ này... .
 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member
Sự tích hoa Mai vàng


63

Ảnh maihoang84

Ngày xửa... Ngày xưa... Có một cô bé rất giàu lòng yêu thương. Cô yêu bố mẹ mình, chị mình đã đành, cô còn yêu cả bà con quanh xóm, yêu cả ba ông Táo bằng đá núi đêm ngày chịu khói lửa để nấu cơm, hầm ngô, nướng thịt cho mọi người ăn. Một lần, thương ba ông Táo, trời đã nóng lại chịu lửa suốt ngày đêm, cô bé mới lên năm ấy đã lấy một gáo nước to dội luôn lên đầu ba ông. Tro khói bốc lên mù mịt. ông Táo già nhất vụt hiện ra nói:

- Cháu thương ta nhưng chưa hiểu ta. Lửa càng nóng, ta càng vui. Cháu mà dội nước thì có ngày ta bị cảm mất.

Từ đấy, cô bé không dội nước lên đầu ba ông Táo nữa. Nhưng ông Táo già thì thỉnh thoảng lại hiện lên trò chuyện với hai chị em cô bé trong chốc lát. Một hôm thương ông, cô em hỏi:

- Ông thích lửa thôi à? Ông còn thích gì nữa không?

-Có chứ! Năm sắp hết. ông phải về trời! Cháu bắt cho ông con cá chép ông cưỡi về Trời thì ông thích nhất. Cô bé liền rủ chị đi bắt cho bằng được một con cá chép về. Cô bỏ ngay vào bếp lửa rồi nói:

- Ông Táo ơi! Chúng cháu biếu ông con chép này đây!
Con cá chép vụt biến mất. Tối hăm ba Tết, quả nhiên hai chị em thấy ông hiện ra, sau đó cưỡi con cá chép như cưỡi ngựa, bay ra khỏi nhà và bay cao mãi lên trời... Bố cô bé là một người đi săn thú rất tài giỏi. Ông thường chỉ thích đi săn thú dữ. Ông bảo:

- Còn thú ác thì tôi còn đi săn cho kỳ hết!

Ông không muốn truyền nghề cho con mình, vì cả hai đều là gái. Nhưng cô em lại rất thích nghề của cha. Lên năm cô đã xin cha dạy cho mình đủ cả côn, quyền và đao kiếm. Cô tuy bé người nhưng nhanh nhẹn vô cùng, và về sức mạnh của đôi tay cô, người cha cũng phải kinh ngạc. Lên chín, cô đã hăm hở xin theo cha đi săn thú. Người mẹ và người chị lo lắng, nhưng cô bé đã thưa ngay:

- Con không giết được con mồi bằng một nhát như cha thì con đâm ba nhát, năm nhát, mẹ và chị cứ yên tâm.

Nói sao làm vậy, cô bé lần đầu theo cha đi săn đã giết ngay được một con lợn lòi rất hung dữ... Trong vùng bỗng xuất hiện một con quái đầu người mình báo. Bà con ai cũng lo lắng, khiếp sợ. Vì con quái vật chỉ thích ăn thịt người, nhất là thịt trẻ con. Người cha liền dẫn cô gái nhỏ đi tìm quái vật để giết. Người mẹ và chị can ngăn nhưng không được. Người cha bảo:

- Tôi chỉ cho nó đi theo để xem, còn diệt quái ác là việc của tôi, hai mẹ con đừng lo.

Hai cha con đi được mấy ngày thì có tin con quái đã bị người cha giết chết thật. Bữa hai cha con trở về, bà con trong vùng mang rượu, gà vịt đến làm cỗ ăn mừng. Cô gái nhỏ không quên đặt vào bếp lửa một con cá chép và khấn với ông Táo già:

- Chúng cháu xin gửi biếu ông con chép để thỉnh thoảng ông cưỡi đi chơi.

Ông Táo già lại hiện lên cám ơn cô bé và hỏi:

- Cháu thấy con quái có sợ không?

- Cháu chỉ thích được cha cháu cho cháu được cùng đánh với nó, nhưng cha cháu không chịu.

Người cha sau đó bỗng bị ốm nặng. Người mẹ và hai cô gái hết lòng chăm sóc. Bệnh người cha có đỡ, nhưng sức khỏe thì không còn được như trước nữa. Vài năm sau, ở vùng trong xa, bỗng xuất hiện một con quái cũng đầu người nhưng mình trăn. Con quái này có sức khỏe ghê gớm. Nó có thể quấn chết một con bò mộng chỉ trong chớp mắt. Nó lại cũng thích ăn thịt trẻ con và có thể ăn một lúc đến mấy đứa. Bà con vùng đó liền cử người ra mời cha con người đã giết con quái đầu người mình báo vào diệt quái giúp bà con. Người cha nhìn cô gái nhỏ của mình hỏi:

- Liệu con có nhận lời đi giúp bà con không?

Cô gái nhỏ liền đáp:

- Con xin cha mẹ và chị để cho con đi!

Người cha nói:

- Cha sẽ cùng đi với con, nhưng cha chỉ giúp con thôi. Lần này chính con phải lo diệt quái đấy. Người mẹ và chị càng lo lắng gấp bội.

- Ông ơi! Đường từ đây vào đó xa xôi cách trở. Quái thì dữ ác mà con bé thì mới mười bốn tuổi, tôi sợ lắm.

- Cha ơi! Cha và em nhận lời, rủi có chuyện gì thì mẹ và con làm sao sống nổi.

Cô gái nhỏ liền thưa:

- Mẹ và chị à, con tuy còn nhỏ nhưng con có đủ sức để diệt quái. Bà con đã ra nhờ lẽ nào mình lại từ chối. Mẹ và chị cứ yên lòng. Cha và con diệt xong quái sẽ trở về ngay.

Thấy không can ngăn được, người mẹ và chị đành lo chuẩn bị mọi thứ cho hai cha con lên đường. Trước đó người mẹ đã may áo mới cho hai con ăn tết, bây giờ bà liền hỏi cô gái nhỏ:

- Con muốn mẹ nhuộm áo cho con màu gì?

Cô bé nhìn ra ngoài đồi núi, rồi đáp:

- Con rất thích màu vàng!

Người mẹ liền giã nghệ nhuộm cho con một màu vàng thật tươi. Ngày lên đường, cô bé mặc chiếc áo vàng, nhìn càng khỏe, càng đẹp. Cô nói với mẹ và chị:

- Diệt xong con quái lúc về con sẽ mặc áo này cho mẹ và chị nhận ra được con ngay từ xa...

Trước khi đi cô gái cũng không quên khấn chào ông Táo đá núi và hứa:

- Cháu sẽ trở về kể chuyện diệt quái cho ông nghe.

Ông Táo liền hiện ra nói:

- Chúc hai cha con mau trừ được quái. ông sẽ chờ ngày trở về...


Còn nữa
Truyển cổ tích Việt Nam
 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member
Sự tích hoa Mai vàng (tiếp theo)

64
Ảnh maihoang84

Hai cha con đi ròng rã hơn một tháng trời mới vào đến nơi có con quái đầu người mình rắn. Nghỉ ngơi được dăm ba ngày, hai người liền đi tìm quái để diệt. Hai cha con đánh nhau với nó hai ngày liền mà không diệt nổi. Sức của người cha thì cứ yếu dần. Cô bé liền thưa với cha:

- Cha ơi! Ngày mai cha cứ để cho con bám sát nó. Con sẽ đâm một con dao găm chặt đuôi nó vào thân cây này, đâm một con dao cắm chặt mình nó vào thân cây khác. Nó không quăng mình đi được thì ta sẽ lựa thế mà chặt đầu nó đi. Người cha biết cách đánh đó hay nhưng rất nguy hiểm.

Tin vào tài nghệ của con, ông gật đầu:

- Được! Nhưng con phải đề phòng cẩn thận nếu nó dứt được đuôi ra.

- Cha cứ yên tâm.

Ngày hôm sau theo cách đánh ấy, hai cha con quả đã diệt được quái. Nhưng trước khi chết nó đã quẫy mạnh một cái, dứt được cái đuôi ra khỏi mũi dao. Sau đó nó liền cuốn ngay lấy người cô bé. Cô bé vừa chặt được cái đầu con quái thì cũng bị con quái quấn gẫy cả xương mềm nhũn cả người. Thấy con gái yêu của mình chết, người cha buông rơi cả thanh kiếm, chạy đến đỡ lấy xác con. Bà con trong vùng cũng vừa chạy đến. Họ đem xác cô gái về chôn cất rồi lập đền thờ. Nhưng cô gái đâu chịu chết như vậy. Vì cô biết rằng cha mẹ chị mình cùng bà con vùng trong, vùng ngoài đều yêu quý mình, mà cô cũng yêu quý và muốn sống với họ. Cô xin thần Đất giúp cô biến thành một con chim lông vàng rực rỡ, một con chim chưa ai thấy bao giờ rồi bay về quê nhà xin gặp ông Táo đá núi:

- Ông ơi! Cháu bị con quái quấn chết. Nhưng cháu mà chết thì mẹ cháu, chị cháu làm sao sống nổi. Vậy đêm nay hăm ba Tết, ông có về trời ông hãy tâu với trời cho cháu sống lại...

Ông Táo đá núi liền hứa:

- Được, ông sẽ tâu giúp cho cháu...

Con chim lông vàng rực rỡ liền bay xuống chỗ mẹ và chị đang ngồi, kêu lên mấy tiếng rồi bay đi. Cũng vừa lúc đó người mẹ và chị biết tin là cô gái nhỏ đã không còn nữa. Bà mẹ ngã ra chết giấc bên bếp lửa. ông Táo đá núi liền đưa hai bàn tay ấm nóng áp vào trán cho bà tỉnh lại và nói ngay:

- Bà cứ yên tâm. Đêm nay về trời, tôi sẽ xin trời cho cháu sống lại.

Hai mẹ con nghe nói mừng quá liền sụp xuống lạy tạ ơn. Ông Táo đi tối hăm ba thì tối hăm tám ông trở về hạ giới. ông nói với hai mẹ con:

- Trời rất thương cô bé nhưng cháu chết đã quá ngày, xin sống lại quá chậm. Vì vậy trời chỉ có thể cứu cho cháu mỗi năm sống lại được chín ngày.

Hai mẹ con nghe nói vừa buồn nhưng cũng vừa mừng. Thôi cứ được trông thấy con, thấy em trong giây lát cũng đã đỡ khổ rồi. Huống gì lại được thấy đến chín ngày. Bà mẹ liền hỏi:

- Ông ơi! Bao giờ thì cháu sống lại được?

- Tùy hai mẹ con cứ cầu trời sống từ ngày nào, trời sẽ cho ngày ấy.

- Vậy nhờ ông xin cho cháu sống lại ngay đêm nay!

- Đêm nay thì chưa được, sớm nhất là phải từ đêm mai!

- Vâng, ông xin cho cháu sống lại từ đêm mai vậy!

Hai mẹ con suốt đêm hôm ấy cứ thức mãi. Cả ngày hôm sau, hai mẹ con đều chẳng muốn làm gì. Chỉ mong cho trời chóng tối. Chờ mãi rồi trời cũng tối thật. Hai mẹ con hồi hộp đợi, không biết con mình, em mình sẽ sống lại trở về như thế nào. Định khấn gọi ông Táo thì bỗng nghe ngoài cổng có tiếng gọi:

- Mẹ ơi! Chị ơi!

Hai mẹ con vụt chạy ra và thấy đúng là cô gái nhỏ đã trở về. Trong chiếc áo vàng vẫn sáng lên nhìn rất rõ. Ba mẹ con ôm nhau khóc như mưa. Ngày hôm sau người cha cũng từ vùng trong trở về. Dọc đường thương con, thương vợ ông chưa biết sẽ nói gì cho vợ và con ở nhà đỡ khổ. Không ngờ khi về đến nhà đã thấy cô gái nhỏ đang nằm ngủ bên cạnh mẹ và chị. Ông dụi mắt tưởng là con bé nhà ai đến chơi. Khi biết cô gái nhỏ đã được sống lại, trở về ông liền ôm chầm lấy con và cứ để cho nước mắt chảy dài trên má.

Cô gái nhỏ ăn Tết với cha mẹ và chị đúng chín ngày. Trong chín ngày đó, cô gái nhỏ dành làm hết mọi công việc để giúp cha mẹ, giúp chị. Nhưng cả nhà lại không muốn cô gái làm việc gì. Trong chín ngày, họ sống bù cho cả một năm sắp phải xa nhau. Đến đêm thứ chín trời vừa tối, cô bé vừa kịp ôm lấy cha, mẹ và chị để chào ra đi thì người cô bỗng cứ mờ dần như sương khói rồi biến mất. Cả nhà buồn rầu, thương nhớ cô gái nhỏ vô cùng. Nhưng nghĩ đến chuyện Tết năm sau, cô sẽ về, mọi người lại ôn ủi nhau, lại kiên nhẫn chờ đợi... Và năm sau, cũng vào chiều hai chín Tết, cô gái nhỏ áo vàng lại trở về ăn Tết với gia đình rồi đến tối mồng Bảy lại ra đi... Năm nào cũng thế. Nghe chuyện lạ, người vùng trong liền cử người ra mời cả gia đình vào sinh sống trong đó để bà con được trả ơn và gặp lại cô gái nhỏ đã giúp bà con diệt được con quái đầu người mình trăn. Thấy sức người cha đã suy yếu, cả nhà bàn với nhau và nhận lời. Từ đấy hàng năm, cô gái nhỏ áo vàng lại trở về sống chín ngày cuối năm, đầu Xuân với cha mẹ, với bà con vùng trong. Khi cha mẹ và chị đều mất cả, cô gái không về nữa. Cô hóa thành một cây hoa ngay ở ngôi đền bà con đã dựng lên để thờ cô. Cây ấy hầu như cả năm chỉ có lá, nhưng cứ vào khoảng gần Tết, hoa lại nở đầy. Hoa màu vàng tươi như màu áo của cô gái nhỏ ngày trước.

Hoa vui Tết với bà con khoảng chín mười ngày rồi rụng xuống đất, biến mất để năm sau lại trở về. Cây hoa ấy ngày nay ta gọi là cây Mai Vàng. Ngày Tết ở miền Trung và ở Nam Bộ, bà con thường mua một cành mai vàng về cắm trên bàn thờ ông bà. Họ tin rằng, có cành mai vàng vừa đẹp nhà vừa vui Tết lại vừa có thể xua đuổi được hết các loài ma quái trong suốt cả năm


Truyển cổ tích Việt Nam
 
Sửa lần cuối:

maihoang84

Member
Mùa xuân nói chuyện hoa mai

Tuyết Mai

Hoa mai là loại hoa nở đầu tiên trong mùa Xuân. Nói đến mùa Xuân người ta liên nghỉ đến hoa mai, nói đến hoa mai người ta liên nghỉ đến mùa Xuân. Hoa mai là một trong những loài hoa được ưa chuộng nhất từ trước đến nay. Có nhiều loại hoa mai, hầu hết các loại mai đều có năm cánh, hay tám cánh, có loại có nhiều tầng nên có rất nhiều cánh. Nhưng hai loại phổ thông, được nhiều người biết đến là hoa mai vàng (huỳnh hoa) và mai trắng (bạch mai). Mai vàng là hoa mai người ta thường nói tới, nở rộ vào mùa Xuân từ miền Trung vào Miền Nam. Màu vàng tượng trưng cho sự cao thượng, cao sang, màu của vua chúa. Vào khoảng Tết ta, ra khỏi ngoại ô Saigon, đi về hướng Lái Thiêu, Bình Dương, dọc đường nhà nào cũng có một cội mai già, hoa đua nở đầy cành, vàng rực, đẹp không thể diễn tả.

66

Loại hoa mai thứ hai là "bạch mai", có màu trắng, cũng có năm cánh hay tám cánh như huỳnh mai, nhưng mai trắng rất hiếm quý và có hương thơm dìu dịu, thanh khiết. Có người gọi mai trắng là "Tuyết Mai", vì tuyết có màu trắng.

Hoa mai không có hương sắc quyến rũ như hoa hồng, cũng không sực nức hương thơm như dạ lý, nhưng hoa mai mỏng mãnh, đính trên cành, trên thân cây gầy guộc, cằn cỗi tạo một nét đẹp tương phản, thật duyên dáng, độc đáo.

Tại Việt Nam có một loại hoa mai gọi là "mai tứ quý". Hoa cũng có năm cánh vàng như huỳnh mai, khi hoa tàn thì năm cánh rụng, năm đài hoa đổi thành màu đỏ, úp lại, ôm lấy nhụy là hạt màu xanh. Hạt lớn dần đẩy năm đài hoa bung ra giống như hoa mai đỏ. Vì vậy mai tứ quý được gọi là "Nhị Độ Mai" tức là hoa mai nở hai lần, lần đầu cánh hoa có màu vàng, lần sau cánh hoa có màu đỏ. Loại hoa này nở quanh năm.

Ngoài hương sắc và duyên dáng, hoa mai được các nhà Nho và các bậc Thiền sư coi là một biểu tượng của hai đức tính "Nhẫn" và "Dũng". Chịu đựng thời tiết khắc nghiệt lạnh lẽo mùa Đông, hoa vẫn kết nụ để là đóa hoa đầu tiên chào đón Chúa Xuân. Cảm cáí đức hạnh thủy chung, cái khí tiết nhẫn nhục và kiêu dũng đó, Chúa Xuân phong cho hoa mai là vua của tất cả các loài hoa khác, có tên là "Đông Quân". Nhiều nữ sĩ có tên "Mai" lấy bút hiệu là "Đông Quân" cũng từ điễn tích này.

Từ nét duyên dáng, thuần khiết bên ngoài cho đến tính khí đức hạnh, kiêu dũng bên trong, hoa mai được người Trung Hoa tôn vinh là "quốc hoa". Các nhà Nho và các Thiền sư Trung Hoa cũng như Việt Nam luôn coi hoa mai là một tấm gương, một biểu tượng của vẽ đẹp vẹn toàn, "bách hoa khôi". Họ đem ghép hoa mai với "tùng" và "trúc" thành một bộ ba "Tam Hữu". Cây tùng tượng trưng cho trượng phu, cứng cõi, ngay thẳng; cây trúc tượng trưng cho sự kiên nhẫn, rộng lượng và hoa mai được gọi là "ngự sử mai" tượng trưng cho sự hiểu biết và nét đẹp vẹn toàn. Người xưa rất quý "tam hữu".

Trong Hội Thơ Tao Đàn, Vua Lê Thánh Tôn có bài thơ "Mai Thụ" (Cây mai) như sau:

"Trội cành nam chiếm một chồi
Tin Xuân mãi mãi điểm cây mai
Tinh thân sáng, thuở trăng tĩnh
Cốt cách Đông khi gió thôi (ngừng)
Tiết cứng trượng phu, thông (tùng) ấy bạn
Nết trong quân tử, trúc là đôi (sánh đôi)
Nhà truyền (thống) thanh bạch dăng từng khối
Phỉ xứng danh thơm đệ nhất thời!"

Ngoài ra hoa mai cũng được ghép với lan, cúc, trúc, thành bộ "tứ quý", tức là bốn loại hoa, kiểng quý, tượng trưng của bốn mùa Xuân, Hạ Thu, Đông.

Cụ Chu Thần, Cao Bá Quát là một nho sĩ kiệt liệt, một tài năng văn chương lỗi lạc, một đại anh hùng thế thiên hành đạo, suốt quảng đời bôn ba khắp chốn cầu cổ kiếm để xây dựng sự nghiệp bá vương, cụ không gặp bậc chính nhân quân tử nào có cốt cách như "mai ngự sử", vì vậy cụ đã làm hai câu thơ:

"Thập tải luân giao cầu cổ kiếm
Nhất sinh đê thủ bái hoa mai"

Có nghĩa là:

"Mười năm xuôi ngược giao du cốt tìm thanh kiếm cổ
Một đời chỉ cúi đầu vái lạy trước hoa mai".

Cụ Chu Thần , Cao bá Quát đã hết lời xưng tụng "bách hoa khôi". Cụ cũng có bốn câu thơ "Trồng mai" được dịch ra như sau:

"Đầu non nắm hạt mai gieo
Giống thanh gửi chốn núi đèo xanh tươi
Nữa mai xuân điểm bầu trời
Bức tranh tuyệt tác cho đời ngắm chung".

Được bái lạy như vậy, hoa mai quả là một loài hoa rất quý?

Hoa mai đã gợi nhiều cảm hứng cho thi nhân, nên ảnh hưởng rất lớn trong văn hóa Trung Hoa và Việt Nam. Lý Bạch làm thơ:

"Ngồi trên lầu Hoàng Hạc, nghe tiếng sáo thổi

Giữa tháng năm, chợt vang khúc "hoa mai rơi" ở chốn Giang thành"

Nguyễn Trãi, vị khai quốc công thần nhà Hậu Lê yêu hoa mai vì:

"Yêu mai, yêu tuyết bởi vì đâu?
Vì tuyết trắng, mai thơ và tinh khiết"

Trong chuyện Kiều, Cụ Nguyễn Du có rất nhiều câu thơ nói về hoa mai.

"Thướt tha vóc liễu Xuân đầy
Cành mai xa bẻ ngất ngây ý sầu
Biết chàng lòng có thương sâu
Chúa Xuân ngán nỗi chờ lâu mỏi mòn"

Nhiều Thiền sư Trung Hoa và Việt Nam đã dùng hoa mai làm ẩn dụ cho sự hạnh phúc, niềm vui giác ngộ trong những bài kệ để truyền dạy Phật pháp cho phật tử, cho hậu thế. Bài kệ về "Mùa Xuân Hoa Mai"của Thiền Sư Thích Mãn Giác được phổ biến rộng rãi trong giới phật tử:

"Xuân đi trăm hoa rụng
Xuân đến trăm hoa cười
Trước mắt việc đi mãi
Trên đầu già đến rồi
Đừng tưởng Xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân trước một cành mai"

Bài thơ có nghĩa là, cuộc đời là một dòng sinh diệt, vô thường, biến chuyển theo thời gian và không gian. Xuân đến rồi Xuân đi, hoa cười rồi hoa rụng…là lẽ đương nhiên của vũ trụ, hể có sinh thì có diệt. Nhưng trong sự sinh diệt của vũ trụ vẫn còn có một cái không sinh diệt đó là Phật tánh, là chân tâm, chân như. Nếu chúng ta luôn tu tập, Phật tánh đó giúp ta có được cuộc sống an lành, hạnh phúc. Tâm an bình gọi là Tâm Xuân, trong tâm Xuân, cành mai (biểu tượng của hạnh phúc) sẽ còn mãi mãi, không tàn, không rụng. Cần gì phải chờ đến mùa Xuân mới có hoa mai? Hoa nở rồi hoa cũng tàn. Chỉ có cành mai trong tâm Xuân là tồn tại mãi mãi, ngoài dòng sinh diệt, vô thường, bể dâu của vũ trụ.

Từ ngày lưu lạc tha hương, những thi sĩ hải ngoại luôn mang theo trong tâm tưởng những hoài niệm dấu yêu về một mùa Xuân êm đềm nơi quê cũ. Nhà thơ Nguyễn Vô Cùng thương xót cội mai già:

"Xót cội mai khô , bình rạn vỡ
Thương cành Xuân héo, dạ đầy vơi
Khói hương tàn lạnh từ Xuân ấy
Mà quyện tim ai mãi cuối đời"

Trong mãnh vườn hoài niệm đó có tang tóc, đổ vỡ, chia ly, bom đạn…Nhà thơ NguyễnVô Cùng viết:

"Mùa Xuân này em có về quê mẹ
Thăm dùm anh vườn cũ có còn xanh
Tới gốc mai từng trúng đạn bao lần
Xem có nở nụ hoa nào kịp Tết"

Nhà thơ Đăng Nguyên diễn tả mùa Xuân ở Huế tuyệt đẹp với mai vàng, mai trắng:

"Xuân nào đẹp hơn Xuân Huế
Mai vàng, mai trắng hương xưa
Em cười tươi như hoa ngọc
Thơ ơi! Thương mấy cho vừa
Bao giờ mùa Xuân trở lại
Bao giờ non nước đơm hoa!"

(Nhung nhớ vườn Xuân)

Làm thân viễn khách trên miền đất lạ, Nhà thơ Phan Khâm luôn thiết tha nhớ về cố quận, hồi tưởng lại cảnh mai vàng nở rộ trên đường quê:

"Mùa Xuân nào mình về thăm Cam Lộ
Ghé chợ Phiên đầy bắp đậu sắn khoai
Đường nhà em còn hoa vàng nở rộ
Mít ổi trong vườn chính cho ai?"
Một lần nữa Xuân lại về trên đất khách, nếu chúng ta may mắn có được một cành mai để chưng trong nhà ngày Tết thì nét diễm kiều thanh tú của hoa mai cũng không đem lại cho chúng ta niềm vui Xuân rội rã như những mùa Xuân kỷ niệm êm đẹp quê nhà. Xuân đến rồi xuân cũng đi, mai nở rồi mai cũng tàn, thôi thì chúng ta hãy vun xới mãnh vườn tâm trong ta, biến vườn tâm thành vuờn Xuân tuyệt đẹp của thế gian. Trong Tâm Xuân luôn có những cành mai.

TUYẾT MAI
 
Top